| تعداد نشریات | 22 |
| تعداد شمارهها | 536 |
| تعداد مقالات | 5,580 |
| تعداد مشاهده مقاله | 10,783,460 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,152,868 |
تحلیل اثر هندسه بر ویژگیهای کالبد معمارانۀ حمامهای استان کردستان نمونۀ موردمطالعه: مستطیل طلایی ایرانی و پوشش تاقی | ||
| پژوهش های باستان شناسی ایران | ||
| مقاله 9، دوره 16، شماره 48، خرداد 1405، صفحه 271-299 اصل مقاله (2.26 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22084/nb.2025.29049.2661 | ||
| نویسندگان | ||
| طیبه حسین پوردرخشش* 1؛ حبیب شهبازی شیران2؛ محمدابراهیم زارعی3؛ کریم حاجی زاده1 | ||
| 1گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. | ||
| 2گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران (نویسندۀ مسئول). | ||
| 3گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| بین آموزههای «پیرنیا» دربارۀ معماری سنتی ایران، به «مستطیل طلایی ایرانی» و «پوشش تاقی» و کاربرد آن توسط معماران سنتی اشارههای صریحی میشود. بسیاری از بزرگان اظهار داشتهاند که معماران ایرانی از این نسبتها برای خلق فضاهای معماری در بناها استفاده کردهاند. این پژوهش بر آن است تا تأثیر هندسه بر کالبد و شکل معمارانۀ حمامهای استان کردستان را مورد تحلیل قرار دهد. پرسشهای پژوهش حاضر عبارتنداز: 1) تأثیر هندسه بر شکلگیری «مستطیل طلایی ایرانی» در حمامهای استان کردستان چه بوده است؟ 2) «پوششهای تاقی» فضاهای مختلف حمامهای موردمطالعه از چه نوع بوده است؟ گردآوری اطلاعات به شیوۀ مطالعات کتابخانهای، بررسی میدانی و ترسیمی انجام شده است. با انتخاب 14 نمونه از حمامهای استان کردستان، با تجزیه و تحلیل پلانهای معماری و اجزاء سازنده اصلی ازقبیل: بینه و گرمخانه، فرضیۀ کاربرد این چارچوب هندسی پنهان در پلان اکثر حمامها مورد تأیید است و طراحان این حمامها کوشیدهاند تا نسبت ابعاد فضاهای حمام را به مستطیل طلایی نزدیک کنند. براساس یافتههای این پژوهش آشکار شد که هندسه بهعنوان عاملی تأثیرگذار بر کالبد معماری حمامهای استان کردستان است. پلان تعدادی از حمامهای موردمطالعه از مستطیل طلایی ایرانی، یا دیگر نسبتهای آن پیروی میکند. باتوجه به ضریب تغییرات استنباط نگارندگان این است که با نگاه بهشرایط واقعی و الگوی پلان حمامهای استان کردستان، میزان اندک خطای موجود در تعدای از حمامها بهعلت تفکیک و تقسیمبندی زمینها میباشد و طراحان با اینوجود، میکوشیدند نسبت فضاهای مهم حمام را به مقدار نسبی «مستطیل طلایی ایرانی» نزدیک کنند. پوشش فضاهای اصلی ازجمله بینه و گرمخانه، غالباً تویزه بهکار رفته و پوشش بین تویزهها از نوع کلمبو و کاربندی (رسمیبندی و یزدیبندی) بوده است. فارغ از هرگونه شرایط اقلیمی، پوشش گرمخانهها خیز کمتری نسبت به پوشش بینه دارد، بهدلیل نگهداری گرما در محیط گرمخانه است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| معماری ایران؛ مستطیل طلایی ایرانی؛ پوشش تاقی؛ حمام؛ استان کردستان | ||
| مراجع | ||
|
- ابوالقاسمی، لطیف، (1385). هنجار شکلیابی معماری اسلامی ایران. بهکوشش: محمد یوسف کیانی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت). - اردلان، مستوره، (2005). تاریخ الاکراد. بهکوشش: جمال احمدی آئین، چاپ اول، اربیل: آراس. - ایازی، برهان، (1371). آئینه سنندج. انتشارات پیام. - پاپادوپلو، الکساندر، (1368). معماری اسلامی. ترجمۀ حشمت جزنی، تهران: مرکز نشر فرهنگی رجا. - پوراحمدی، مجتبی؛ یوسفی، مجتبی؛ و سهرابی، مهدی، (1390). «نسبت طول و عرض حیاط و اتاقها در خانههای سنتی یزد». معماری و شهرسازی هنرهای زیبا، 3 (47): 77-69. - پیرنیا، محمدکریم، (1378الف). آشنایی با معماری اسلامی ایران، ساختمانهای درون شهری و برون شهری. تهران: مرکز انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران. - پیرنیا، محمدکریم، (1378الف). تحقیق در معماری گذشته ایران. تهران: سروش دانش. - پیرنیا، محمدکریم، (1382). سبکشناسی معماری ایران. تدوین: غلامحسین معماریان، چاپ دوم، تهران: انتشارات پژوهنده، نشر معمار. - پیرنیا، محمدکریم، (1389). معماری ایرانی. تدوین: غلامحسین معماریان، تهران: سروش دانش. - تهرانی، فرهاد؛ پورفتحاله، مائده؛ و قاسمی، زهرا، (1392). «بررسی تطبیقی نحوۀ آفرینش فضاهای معماری در آثار نگارگری حمام». نگره، 8(26): 60- 71. - حجازی، مهرداد، (1387). «هندسه مقدس در طبیعت و معماری ایرانی». تاریخ علم، 6(2): 36-15. - خلفتبریزی، محمدحسین، (1361). برهان قاطع. تهران: امیرکبیر. - دهخدا، علیاکبر، (1377). لغتنامه. تهران: دانشگاه تهران. - ذاکری، سید محمدحسین؛ قهرمانی، آرزو؛ شهنازی، درسا؛ و بازیار حمزهخانی، اسماعیل، (1395). «آزمون دو نظریۀ پیمون و مستطیل طلایی ایرانی در خانههای دورۀ قاجار». پژوهشهای معماری اسلامی، 4(10): 30-16. - زارعی، محمدابراهیم، (1381). سیمای میراثفرهنگی کردستان. انتشارات اداره کل میراثفرهنگی. - زارعی، محمدابراهیم، (1385). میراث بازیافته. انتشارات سازمان میراثفرهنگی کشور. - زارعی، محمدابراهیم، (1391). «نگاهی به معماری و تأکید بر نقش پردازی در آرایههای حمام خان سنندج». نشریۀ هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، (17): 73-85. https://doi.org/10.22059/jfaup.2012.29699 - زارعی، محمدابراهیم، (1394). خانههای قدیمی سنندج. سنندج: انتشارات دانشگاه کردستان. - زندهدل، حسن، (1378). مجموعۀ راهنمای جامع ایرانگردی استان کردستان. تهران: مؤسسه تحقیقات و انتشارات کاروان ایرانگردان. - سایت سازمان محیط زیست استان کردستان، 1401. https://www.doe.ir - سلطانزاده، حسین، (1398). معماری ایرانی در دوره اسلامی (مفاهیم، نقوش و آثار)، قزوین: دانشگاه آزاد اسلامی قزوین. - سنندجی، میرزاشکراله، (1366). تحفۀ ناصریه در تاریخ و جغرافیای کردستان. به تصحیح: حشمتاله حبیبی، چاپ اول، تهران: امیرکبیر. - شاطریان، رضا، (1387). اقلیم و معماری. تهران: سیمای دانش. - شمس، مجید؛ و خداکرمی، مهناز، (1389). «بررسی معماری سنتی همساز با اقلیم سرد مطالعه موردی: شهر سنندج». آمایش محیط، 3(10): 91-114. - صادقی، سارا؛ شهبازیشیران، حبیب؛ و فیضی، فرزاد، (1398). «تحلیل ارائه و کاربرد حمامهای دورۀ قاجار(مطالعه موردی سنندج: حمام خان و حمام عمارت ملالطفالله شیخالاسلام. اثر، 40(3): 164-194. - طالبنیا، پویا؛ و بهرامزاده، محمد، (1394). «پژوهشی در معماری و آرایههای تزئینی حمام عمارت ملالطفالله شیخالاسلام سنندج». همایش ملی معماری و شهرسازی بومی ایران، یزد. - فرشاد، مهدی، (1376). تاریخ مهندسی ایران. تهران: بلخ. - فرهوشی، بهرام، (1352). فرهنگ پهلوی. تهران: دانشگاه تهران. - گلابچی، محمود؛ و جوانیدیزجی، آیدین، (1395). فنشناسی معماری ایران. تهران: مؤسسۀ انتشارات دانشگاه تهران. - محبعلی، محمدحسن؛ محمدمرادی، حسن؛ امیرکبیریان، آتسسا، (1374). دوازده درس مرمت. تهران: وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان ملی زمین و مسکن. - معماریان، غلامحسین، (1391). معماری ایرانی نیارش. جلد 1، چاپ اول، تهران: انتشارات نغمه نواندیشان. - معین، محمد، (1360). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر. - وقایعنگارکردستانی، میرزاعلی اکبر، (1381). حدیقه ناصریه و تحفه الظفر. بهکوشش: محمد رئوف توکلی، چاپ اول، تهران: انتشارات توکلی. - Abolghasemi, L., (2005). The Norm of Shaping Islamic Architecture of Iran. by the efforts of Mohammad Yusuf Kiani, Tehran: Organization for Studying and Compiling Humanities Books of Universities (Samt). (in Persian) - Ardalan, M., (2005). History of the Kurds. by Jamal Ahmadi Ayin. Erbil: Aras. (in Persian) - Ayazi, B ., (1992). Ayeneh Sanandaj. Payam Publications. (in Persian) - Dehkhoda, A. A., (1998). Dictionary. Tehran: University of Tehran. (in Persian) - Farshad, M., (1996). History of Iranian Engineering. Tehran: Balkh. (in Persian) - Farah Voshi, B., 1973, Farhang Pahlavi, Tehran: University of Tehran. (in Persian) - Ghyka, M., (1977). The Geometry of Art and Life. New York: Dover Publications, Inc. - Gulabchi, M. & Javani Dizji, A., (2015). Iranian Architectural Technology. Tehran: Tehran University Publishing House. (in Persian) - Hijazi, M., (2007). “Sacred Geometry in Iranian Nature and Architecture”. History of Science, 6 (2): 15-36. (in Persian) - Kiani, M. Y., (2000). Iran's Architecture in the Islamic Era. Tehran: Publications of Organization of Studying and Compiling of Humanities Books of Universities (SAMT). (in Persian) - Khalaf Tabrizi, M. H., (1982). Burhan Qate. Tehran: Amir Kabir. (in Persian) - Memarian, Q., (2011). Niarsh Iranian architecture. volume 1, first edition, Tehran: Naghmeh Nawandishan Publications. (in Persian) - Moein, M., (1981). Farhang Farsi. Tehran: Amirkabir. (in Persian) - Mohib-Ali, M. H., Mohammad -Moradi, H. & Amirkabirian, A., (2014). Twelve Lessons of Restoration. Tehran: Ministry of Housing and Urban Development, National Land and Housing Organization. (in Persian) - Papadopoulo, A., (1989). Islamic Architecture. translated by Heshmat Jazni, Tehran: Raja Cultural Publishing Center. (in Persian) - Pirnia, M. K., (1998). Introduction to Iranian Islamic architecture, urban and suburban buildings. Tehran: Iran University of Science and Technology Publishing Center. - Pirnia, M. K., (1998). Research in Iran's Past Architecture. Tehran: Soroush Danesh. (in Persian) - Pirnia, M. K., (2000). Iranian Architecture. edited by Gholamhossein Memarian, Tehran: Soroush Danesh. (in Persian) - Pirnia, M. K., (2003). Iranian architectural stylistics. Edited by Gholamhossein Memarian. Tehran: Pazhuhandeh publications. Memar publication. (in Persian) - Pourahmadi, M., Yousefi, M. & Sohrabi, M., (2010). “The ratio of length and width of the yard and rooms in traditional houses of Yazd”. Architecture and Urbanization of Fine Arts, 3 (47): 77-69. (in Persian) - Sadeghi, S., Shahbazi Shiran, H. & Faizi, F., (2018). “Analysis of the presentation and use of Qajar period baths (a case study of Sanandaj: Hammam Khan and Hammam of Molla Latafullah Sheikh-ul-Islam's mansion)”. Scientific Quarterly Athar, 40 (3): 164-194 . - Sanandji, M., (Fakhr Ketab). (1987). Nasiriyeh’s masterpiece in the history and geography of Kurdistan. edited by Heshmatullah Habibi. first edition. Tehran: Amir Kabir. (in Persian) - Shams, M. & Khodakarmi, M., (2010). “Investigation of traditional architecture compatible with cold climate. case study: Sanandaj city”. Amash Mohit Geographic Quarterly, 3 (10): 91-144. (in Persian) - Shaterian, R., (2008). Climate and Architecture. Tehran: Simay-e Danesh. (in Persian) - Sultanzadeh, H., (2018). Iranian architecture in the Islamic period (concepts, motifs and works). Qazvin: Qazvin Islamic Azad University. (in Persian) - Talib-nia, P. & Bahramzadeh, M., (2014). “Study on the architecture and decorative arrays of the bathroom of Molla Latafullah Sheikh-ul-Islam mansion in Sanandaj”. National Conference of Native Architecture and Urban Planning of Iran, Yazd. https://civilica.com/doc/544753 (in Persian) - Tehrani, F., Pour Fathollah, M. & Ghasemi, Z., (2013). “A comparative study of the way of creating architectural spaces in bathhouse paintings”. Negreh, 8: 26. (in Persian) - Vaqayenegar Kurdistani, M. A. A., (2002). Hadiqa Nasiriyeh and Tohfa Al-Zafar. edited by: Mohammad Rauf Tavakli, first edition, Tehran: Tavakoli Publications. (in Persian) - Zakeri, S, M. H., Qahramani, A., Shahnazi, D. & Baziar Hamzekhani, E., (2015). “The test of Iranian golden rectangle and pimon theories in Qajar period houses”. Islamic Architecture Research, 4(10): 16-30. (in Persian) - Zarei, M. E., (2002). The Cultural Heritage of Kurdistan. Publications of the cultural heritage organization. - Zarei, M. E., (2006). Recovered heritage. Publications of the cultural heritage organization. - Zarei, M. E., (2012). “A look at architecture and emphasis on patterning in the ornaments of Khan bathhouse in Sanandaj”. Honarhaye Ziba Journal - Architecture and Urban Planning, 17: 73-85. (in Persian). https://doi.org/10.22059/jfaup.2012.29699 - Zarei, M. E., (2014). Old Houses of Sanandaj. Sanandaj: Kurdistan University Publications. (in Persian) - Zarei, H., Vahidi, F. & Razani, M., (2017). “Analysis of architectural and spatial features of Qajar baths in Fars region”. Architecture of hot and dry climate, 5(5): 1-19. https://doi.org/10.29252/smb.5.5.1. (in Persian) - Zindeh Del, H., (1999). Kurdistan Province Comprehensive Iran Tourism Guide Group. Tehran: Iran Karvan Karvan Research and Publishing Institute. (in Persian) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 324 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 68 |
||