تحلیل گفتمان نمادین گرگ در متون تاریخی ایران | ||
| پژوهشهای نوین ایرانشناسی | ||
| مقاله 2، دوره 1، شماره 1، شهریور 1404، صفحه 17-34 اصل مقاله (1.51 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22084/mris.2025.31028.1001 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد حسن بیگی* 1؛ رضا محمدی2 | ||
| 1دانشیار، گروه تاریخ، دانشگاه اراک، اراک، ایران | ||
| 2مدرس، گروه تاریخ، دانشگاه اراک، اراک، ایران | ||
| چکیده | ||
| با رویکردی تفسیری به فرهنگ بهمثابه سیستمی از معناهای درهمتنیده، این پژوهش به جایگاه گرگ در تاریخ و فرهنگ ایران از دریچه نمادهای فرهنگی میپردازد. نظریه بهکار گرفته شده دراینجا نمادگرایی فرهنگی متعلقبه کلیفورد گیرتز است. برپایه این نظریه، فرهنگ همچون «تارهایی از معناست» که انسان خود را درآن محبوس کرده و تحلیل آن مستلزم «توصیف انبوه» (thick description) از بافتارهای اجتماعی-تاریخی است. گرگ دراین چارچوب نهصرفاً یک موجود زیستشناختی، بلکه نمادی پیچیده است که معناهای چندلایهاش درتعامل با ساختارهای کشاورزی، دینی، سیاسی و ادبی ایران بازتولید شده است. یافتهها نشان میدهد نمادگرایی گرگ در ایران باستان و متون اوستایی بهمثابه «تهدید نظم طبیعی» (نابودگر دامها و محصولات) شکل گرفت و در بافتار جامعه داممحور، به نمادی از هرجومرج و نیروهای ضدتمدنی تبدیل شد. این انگاره در دوره اسلامی با ادغام در گفتمانهای اخلاقی-مذهبی (قرآن، روایات) و ادبیات منظوم و منثور، به «نمادی اخلاقی» از حرص، ظلم و بیخردی تحول یافت. درسطح سیاسی نیز گرگ بهواسطه پیوند استعاریاش با خشونت و سلطهگری، به ابزاری نمادین برای نقد ساختار قدرت و کارگزاران ستمگر بدل شد. برپایه تحلیل گیرتز، تداوم این نمادگرایی منفی در گروی نقش کارکردی آن در توجیه نظم اجتماعی بود: جامعه کشاورزی-دامداری ایران با تبدیل گرگ به «دیگریِ وحشی»، مرزهای نمادین خودرا با طبیعتِ مهارنشده تعریف میکرد. ازسوی دیگر، بازنمایی حاکمان بهمثابه گرگ در ادبیات سیاسی، نهتنها بیانگر نقد اخلاقی که بازتابی از تنشهای ساختاری بین دولت و جامعه بود. بدین ترتیب، گرگ بهمثابه یک نماد فرهنگی، همچون آیینهایی برای خوانش ترسها، تضادها و هنجارهای جامعه ایران در بستر تاریخ عمل میکرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| گرگ؛ نمادهای فرهنگی؛ کلیفورد گیرتز؛ تاریخ ایران؛ تاریخ نمادین | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,119 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 402 |
||