دانشگاه بوعلی سینا

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات22
تعداد شماره‌ها536
تعداد مقالات5,580
تعداد مشاهده مقاله10,783,915
تعداد دریافت فایل اصل مقاله7,153,118
نوروزی, ابوذر, غفاری پور, یونس. (1404). تحلیل معناشناختی صفات الهی در قرآن و حدیث با تأکید بر صحیفه سجادیه: راهبردی برای عبور از تعطیل و تشبیه. پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 5(9), 198-220. doi: 10.22084/dua.2026.30678.1152
ابوذر نوروزی; یونس غفاری پور. "تحلیل معناشناختی صفات الهی در قرآن و حدیث با تأکید بر صحیفه سجادیه: راهبردی برای عبور از تعطیل و تشبیه". پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 5, 9, 1404, 198-220. doi: 10.22084/dua.2026.30678.1152
نوروزی, ابوذر, غفاری پور, یونس. (1404). 'تحلیل معناشناختی صفات الهی در قرآن و حدیث با تأکید بر صحیفه سجادیه: راهبردی برای عبور از تعطیل و تشبیه', پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 5(9), pp. 198-220. doi: 10.22084/dua.2026.30678.1152
نوروزی, ابوذر, غفاری پور, یونس. تحلیل معناشناختی صفات الهی در قرآن و حدیث با تأکید بر صحیفه سجادیه: راهبردی برای عبور از تعطیل و تشبیه. پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 1404; 5(9): 198-220. doi: 10.22084/dua.2026.30678.1152

تحلیل معناشناختی صفات الهی در قرآن و حدیث با تأکید بر صحیفه سجادیه: راهبردی برای عبور از تعطیل و تشبیه

دوفصلنامه دعاپژوهی
دوره 5، شماره 9، اسفند 1404، صفحه 198-220    اصل مقاله (1.11 M)
نوع مقاله: علمی- پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22084/dua.2026.30678.1152
نویسندگان
ابوذر نوروزی* 1؛ یونس غفاری پور2
1استادیار،گروه آموزش الهیات،معارف و تربیت اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
2استادیار،گروه آموزش الهیات، معارف و تربیت اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
چکیده
بحث درباره نام­ها و صفات الهی ابعاد گوناگونی دارد که مهم‌ترین آن، جنبة معناشناختی آن است. خوانش انسان از این جنبه از اسماء و صفات الهی، از جنبه‌های معرفتی و عبادی تأثیر عمیقی بر نوع ارتباط او با خدا خواهد داشت؛ زیرا شناخت و ارتباط انسان با خدا از طریق همین اسماء و صفات صورت می‌گیرد. بعد معناشناختی در دوران کنونی در کلام و فلسفة دین به جد محل اهتمام قرار گرفته است. پژوهش حاضر به این پرسش پاسخ می‌دهد که چگونه می‌توان صفات خداوند را شناخت؟ و رابطة صفات آفریدگار و انسان چیست؟ مقالة پیشرو با روش تحلیل گزاره‌ای و سیستمی دیدگاه قرآن کریم و احادیث اهل‌بیت (ع) به‌ویژه حضرت امام سجاد (ع) در این زمینه را بررسی­می­کند. نتیجة این پژوهش نشان­می‌دهد که آیات و روایات مفاهیم راهگشایی و نظام­مندی برای برون­رفت از چالش‌های فراروی این مسأله ارائه می‌دهند. در نگرش خاص قرآن و حدیث، به‌خصوص صحیفة سجادیه، این موضوع بر دو جهت نفی تعطیل و نفی تشبیه بنیان گذاشته شده است: در جهات نفی تعطیل، از طریق خلقت به وجود خالق رهنمون می‌شود و خداوند به روش قلبی و فطری خود را به انسان شناسایی و از طریق افعال و نفی نواقص، خود را وصف می‌کند؛ در جهات نفی تشبیه، به دلیل تفاوت خالق و مخلوق و عدم توانایی تصور خداوند، هرگونه توصیف حتی در دقیق‌ترین و ظریف‌ترین صورت آن توسط مخلوقات پذیرفته نیست، زیرا این توصیف‌ها تالی­های باطل محدودیت و نقص را به دنبال دارند. در دستگاه معرفتی خداشناسی امام سجاد (ع)، الهیات تعبیری، کارکردی، سلبی و اثباتی غیر مشبهانه پذیرفته شده و الهیات اثباتی مشبهانه به دلیل پیامدهای فاسد آن رد شده است.
کلیدواژه‌ها
صفات الهی؛ معناشناسی؛ صحیفة سجادیه؛ الهیات کارکردی؛ الهیات تعبیری؛ الهیات سلبی؛ الهیات تنزیهی
مراجع
  • قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند.
  • نهج‌البلاغه، ترجمه محمد دشتی.
  • صحیفه سجادیه، ترجمه محمدمهدی رضایی.
  • مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی.
  • ابن بابویه (1398 ق) التوحید، بی چا، مؤسسه النشر الاسلامیه، قم.
  • ابن منظور (1405) لسان العرب، بی چا، نشر ادب حوزه، قم.
  • احمد ابن فارس (1404 ق) معجم مقاییس اللغه، بی چا، دفتر تبلیغات اسلامی قم.
  • اربلی، علی بن عیسی (۱۳۸۲) کشف الغمه، ترجمه و شرح علی بن حسین زوارعی، ج 2، چاپ سوم، انتشارات اسلامیه، تهران.
  • اعتصامی، عبدالهادی (1396) جستارهایی در مدرسه کلامی کوفه، جمعی از نویسندگان، «رابطه ذات و صفات الهی از منظر اصحاب امامیه»، دارالحدیث، قم.
  • برنجکار، رضا (1387) «اسماء و صفات الهی از دیدگاه معصومان»، مجله فرهنگ جهاد، سال سوم، شماره‌های چهارم، پنجم و دهم.
    • --------- (1374) معرفت فطری خدا، چاپ اول، مؤسسه نبأ، تهران.
    • --------- (1387) کلام و عقاید، چاپ اول، سمت، تهران.
    • ---------- و نصرتیان اهور، مهدی (1396) قواعد کلامی (توحید)، چاپ اول، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، قم.
  • ترکمنی آذر، پروین (1383) تاریخ سیاسی شیعیان اثنی عشری در ایران، چاپ اول، مؤسسه شیعه‌شناسی، تهران.
  • جعفریان، رسول (1389) تاریخ سیاسی اسلام (تاریخ خلفا از رحلت پیامبر تا زوال امویان)، چاپ هشتم، انتشارات دلیل ما، قم.
  • خامنه­ای، علی (1395) انسان250ساله: بیانات مقام معظم رهبری درباره زندگی سیاسی - مبارزاتی ائمه معصومین (ع)، چاپ پنجاه و پنجم، مؤسسه ایمان جهادی، تهران.
  • خمینی، روح الله (1389) صحیفه امام، ج 21، چاپ اول، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، تهران.
  • دارابی، محمد (1379) ریاض العارفین (شرح صحیفه سجادیه)، چاپ اول، دارالاسوه لطباعه و النشر، تهران.
  • سبحانی، محمدتقی (1380)، «اسماء و صفات الهی»، دانشنامه امام علی (ع) ج 2، چاپ اول، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی قم.
  • فضل الله، سید محمد حسین (1420 ه.ق) آفاق الروح (شرح صحیفه سجادیه)، چاپ اول، دارالملک، بیروت.
  • فرامرز قراملکی،(1383)اصول و فنون تحقیق در گستره دین پژوهی، چاپ اول، حوزه علمیه قم.
  • کلینی، محمد بن یعقوب (1363 ش) الکافی، ج 1،2،3،4 چاپ پنجم، دارالکتب الاسلامیه، تهران.
  • مجلسی، محمد باقر (1362 ش)، بحارالانوار، جلدهای 95،94،13،3، چاپ چهارم، دارالکتب الاسلامیه، تهران.
  • ممدوحی کرمانشاهی، حسن (1383) شرحی بر دعاهای صحیفه سجادیه، شهود و شناخت، چاپ اول، بوستان کتاب قم.
  • موسوی حسینی شیرازی، سید محمدباقر، (1383) لوامع الانوار فی شرح الصحیفه السجادیه، چاپ اول، مؤسسه الزهرا، شش جلد، اصفهان
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 35
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 37


سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب