ارزیابی سهم عدالت مالیات در شکاف مالیاتی شرکت‌های بورسی ایران (1402-1390)

فلاحتی, علی; شیرزور علی آبادی, زهرا

doi:10.22084/aes.2025.30951.3792

اخذ مجوز راه اندازی 5 عنوان نشریه ی جدید از وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری

تعداد نشریات	22
تعداد شماره‌ها	536
تعداد مقالات	5,580
تعداد مشاهده مقاله	10,783,919
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	7,153,118

	ارزیابی سهم عدالت مالیات در شکاف مالیاتی شرکت‌های بورسی ایران (1402-1390)
فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران
مقاله 10، دوره 15، شماره 57، خرداد 1405، صفحه 301-322 اصل مقاله (1.44 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22084/aes.2025.30951.3792
نویسندگان
علی فلاحتی^* ¹؛ زهرا شیرزور علی آبادی²
¹دانشیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و حسابداری، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران (نویسندۀ مسئول).
²استادیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.
چکیده
یکی از مهم‌ترین تعیین‌کننده‌های پایداری درآمدهای مالیاتی، برقراری عدالت مالیات است، طوری‌که تفاوت مالیات مبتنی‌بر مؤلفه‌های عدالت مالیات شامل توانایی پرداخت و ساختار مالی بنگاه‌ها باشد، در این‌راستا پژوهش حاضر با استفاده از آمارهای 113 شرکت بورسی به تفکیک دو گروه از صنایع با مالیات نسبی بالاتر و پایین‌تر طی دورۀ زمانی 1402-1390ه‍.ش. و به‌کارگیری مدل‌های تجزیه ماچادو-متا و اکساکا-بلیندر به بررسی سهم عدالت مالیاتی در شکاف مالیاتی می‌پردازد، در جهت بررسی عوامل تعیین‌کنندۀ اجتناب مالیاتی از متغیر وابستۀ مالیات مؤثر و متغیرهای مستقل اندازۀ بنگاه، سودآوری، اهرم مالی و نقدینگی و رهیافت گشتاورهای تعمیم‌یافته استفاده شده است. نتایج روش گشتاورهای تعمیم‌یافته نشان می‌دهد که سودآوری و اندازۀ شرکت به‌ترتیب باعث کاهش و افزایش مالیات مؤثر می‌شوند، اما نتایج تجزیۀ اکساکا-بلیندر نشان می‌دهد که سهم عدالت مالیاتی در شکاف مالیاتی سال 1402 برابر با 94% و در سال 1394 برابر با 64% بوده است. هم‌چنین نتایج تجزیۀ ماچادو-متا نشان می‌دهد که در چهار چندک پایین مالیاتی، سهم عدالت مالیاتی برابر با 14% و در چهار چندک بالای مالیاتی این سهم برابر با 76% است؛ بنابراین بهبود کیفیت اطلاعات از سودآوری و ساختار مالی شرکت‌های بورسی و هم‌چنین تمرکز بر بخشودگی مالیات کارایی محور مهم‌ترین سیاست‌ها برای افزایش سهم عدالت مالیاتی در تفاوت مالیات‌ها است.
کلیدواژه‌ها
عدالت مالیاتی؛ اجتناب مالیاتی؛ شکاف مالیاتی؛ تجزیۀ ماچادو-متا؛ تجزیۀ اکساکا-بلیندر

مراجع
- اسکندری، علیرضا؛ و درستان، سمیه، (1401). «تأثیر مکانیسم های حاکمیت شرکتی، سودآوری، اهرم مالی و مدیریت سود بر اجتناب از پرداخت مالیات در بورس اوراق بهادار تهران». چشم‌انداز حسابداری و مدیریت، 5(68): 108-125. https://www.jamv.ir/article_163440.html - بیات مانیزانی، محمدرضا، (1403). «رابطه نوع سهامداران و نسبت جریان نقدی با اجتناب مالیاتی با رگرسیون چند متغیره». چشم انداز حسابداری و مدیریت، 7(90): 272-285. https://www.jamv.ir/article_201113.html. - حقیقی‌فشی، شیرین؛ بنی‌مهد، بهمن؛ اوحدی، فریدون؛ و همتی، بهرام، (1399). «بررسی تأثیر ابعاد هنجارهای اجتماعی و شخصی بر تمکین مالیاتی». دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 9(33 ): 41-59. https://sid.ir/paper/402643/fa - دودکانلوی میلان، جلال؛ و صدیقی، روح اله، (1400). «بررسی تأثیر بدهی و جریان‌های نقد آزاد بر اجتناب مالیاتی با تأکید بر نقش مالکیت نهادی». پژوهشنامه مالیات، ۲۹ (۵۲): ۱۳۱-۱۵۲. http://taxjournal.ir/article-1-2099-fa.html - سعیدی، عباس؛ و حسینی، رضا، (1403). «بررسی تأثیر مالکیت نهادی، اهرم مالی و نقدینگی بر اجتناب مالیاتی در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران». چشم انداز حسابداری و مدیریت، 7(91): 186-199. https://www.jamv.ir/article_203268.html. - طاهری، ماندانا؛ و جلیلی، محمد، (1402). «اجتناب مالیاتی شرکت‌ها و تبیین رابطه آن با بیشاطمینانی مدیران و ویژگی‌های کمیته حسابرسی». پژوهشنامه مالیات، ۳۱ (۵۷): ۲۹-۵۰. http://taxjournal.ir/article-1-2257-fa.html - عزیزی، صدیقه؛ و جوکار، حسین، (1400). «تأثیر مسئولیت‌پذیری اجتماعی و نقش تعدیلی اندازه شرکت بر اجتناب مالیاتی با استفاده از معادلات ساختاری». حسابداری و منافع اجتماعی، 11(4): 123-156. https://doi.org/10.22051/jaasci.2022.34961.1618. - فخار، مرجان؛ فغانی‌ماکرانی، خسرو؛ و فاضلی، نقی، (1402). «بررسی تأثیرعوامل مؤثر بر اجتناب مالیاتی و ارائـه مدل بهینه پیشگیری از اجتناب مالیاتی». تحقیقات حسابداری و حسابرسی، 15(59): 86-63. https://doi.org/10.22034/iaar.2023.185327 - فلاح سوقه، امیر؛ خردیار، سینا؛ پورعلی، محمدرضا؛ و صمدی‌لرگانی، محمود، (1402). «بررسی عوامل مؤثر بر اجتناب مالیاتی با استفاده از معادلات رگرسیون خطی». دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 12(45): 533-544. https://www.jmaak.ir/article_23524.html - قادری، بهمن، کفعمی؛ مهدی، کریمی؛ حصاری، فرشاد، (1397). «بررسی تأثیر عوامل مالی و غیرمالی مؤثر بر شکاف مالیاتی». چشم انداز حسابداری و مدیریت، 1(2): 1-16. https://www.jamv.ir/article_74172.html?lang=en قوی‌پنجه، رامین؛ و غریب، حجت، (1397). «بررسی رابطه بین محدودیت در تأمین مالی و اجتناب مالیاتی». سیاست‌های مالی و اقتصادی، ۶ (۲۱): ۱۵۹-۱۸۲. http://qjfep.ir/article-1-855-fa.html - نمازیان، علی؛ پورحیدری، امید؛ و زینلی، حدیث، (1400). «بررسی تأثیر نرخ مؤثر مالیاتی و کیفیت حاکمیت شرکتی بر فرار مالیاتی و فساد مالیاتی». بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی، 28(3): 507-532. https://doi.org/10.22059/acctgrev.2021.313990.1008470 - Alkurdi, A. & Mardini, G. H., (2020). “The impact of ownership structure and the board of directors’ composition on tax avoidance strategies: empirical evidence from Jordan”. Journal of Financial Reporting and Accounting, 18(4): 795-812.‏ https://doi.org/10.1108/JFRA-01-2020-0001. - Apriani, R., Mulyani, S. & Setiawati, E., (2024). “The Influence of Profitability and Leverage on Tax Avoidance in Food and Beverage Companies Registered on BEI in 2019-2023 (Tri Wulan III)”. JISIP (Jurnal Ilmu Sosial dan Pendidikan), 8(2): 1224-1234.‏ https://doi.org/10.58258/jisip.v8i2.6722. - Bayat, M., (2024). “The relationship between type of shareholders and cash flow ratio with tax avoidance with multivariate regression”. Journal of Accounting and Management Vision, 7(90): 272-285. https://www.jamv.ir/article_201113.html. (In Persian). - Blinder. A. S., (1973). “Wage Discrimination: Reduced Form and Structural Estimates”. Journal of Human Resources, 4(8): 436-455. https://doi.org/10.2307/144855. - Chouaibi, J., Rossi, M. & Abdessamed, N., (2022). “The effect of corporate social responsibility practices on tax avoidance: an empirical study in the French context”. Competitiveness Review: An International Business Journal, 32(3): 326-349.‏ https://doi.org/10.1108/CR-04-2021-0062. - Dang, V. C. & Tran, X. H., (2021). “The impact of financial distress on tax avoidance: An empirical analysis of the Vietnamese listed companies”. Cogent Business & Management, 8(1). https://doi.org/10.1080/23311975.2021.1953678. - Darsani, P. A. & Sukartha, I. M., (2021). “The effect of institutional ownership, profitability, leverage and capital intensity ratio on tax avoidance”. American Journal of Humanities and Social Sciences Research (AJHSSR), 5(1): 13-22.‏ https://www.ajhssr.com/wp-content/uploads/2021/01/C215011322.pdf - Dudkanluy Milan, J. & Siddiqui, R., (2022). “Investigating the Impact of Debt and Free Cash Flows on Tax Avoidance with Emphasis on the Role of Institutional Ownership”. Journal of Tax Research, 29 (52): 131-152. http://taxjournal.ir/article-1-2099-fa.html (In Persian). - Eskandari, A. & Darestan, S., (2022). “The effect of corporate governance mechanisms, profitability, financial leverage and profit management on tax avoidance in Tehran Stock Exchange”. Journal of Accounting and Management Vision, 5(68): 108-125. https://www.jamv.ir/article_163440.html (In Persian). - Fakhar, M., Faghani Makrani, K. & Fazeli, N., (2023). “Investigating the Impact of Factors Affecting Tax Avoidance and Presenting an Optimal Tax Avoidance Prevention Model”. Accounting and Auditing Research, 15(59): 63-86. doi: 10.22034/iaar.2023.18532 (In Persian). - Fallah Sougheh, A., Kheradyar, S., Pourali, M. R. & Samadi Largani, M., (2023). “The Factors Affecting Tax Avoidance Using Linear Regression Equations”. Journal of Management Accounting and Auditing Knowledge, 12(45): 533-544. https://www.jmaak.ir/article_23524.html (In Persian). - Ghavipanjeh, R. & Gharib, H., (2018). “The Relationship between Financial Constraints and Tax Avoidance”. Quarterly Journal of Fiscal and Economic Policies, 6 (21): 159-182. http://qjfep.ir/article-1-855-fa.html. (In Persian). - Haghighi fashi, S., Banimahd, B., Ohadi, F. & Hemmati, B., (2020). “Investigating the Impact of Dimensions of Social and Personal Norms on Tax compliance”. Journal of Management Accounting and Auditing Knowledge, 9(33): 40-60. https://sid.ir/paper/402643/fa. (In Persian). - Hossain, M. S., Ali, M. S., Islam, M. Z., Ling, C. C. & Fung, C. Y., (2024). “Nexus between profitability, firm size and leverage and tax avoidance: evidence from an emerging economy”. Asian Review of Accounting, 32 (5): 759–780. https://doi.org/10.1108/ARA-08-2023-0238. - Lucut Capras, I., Achim, M. V. & Mara, E. R., (2024). “Is tax avoidance one of the purposes of financial data manipulation? The case of Romania”. The Journal of Risk Finance, 25 (4): 588–601.‏ https://doi.org/10.1108/JRF-11-2023-0273. - Machado, J. & Mata, J., (2005). “Counterfactual decomposition of changes in wage distribution using quantile regression”. Journal of Applied Econometrics, 445-465. https://doi.org/10.1002/jae.788 - Mediaty, M., Habbe, A. H. & Awaluddin, M. R., (2024). “Effect of Transfer Pricing, Profitability, and Leverage on Tax Avoidance”. Advances In Social Humanities Research, 2(2): 134-141. https://doi.org/10.29103/micolls.v3i-.540. - Minnick, K. & Noga, T., (2010). “Do corporate governance characteristics influence tax management?”. Journal of Corporate Finance, 16(5): 703–718. https://doi.org/10.1016/j.jcorpfin.2010.08.005 - Namazian, A., Pourheidari, O. & Zeinali, H., (2021). “Investigating the Effect of Effective Tax Rate and Quality of Corporate Governance on Tax Evasion and Tax Corruption”. Accounting and Auditing Review, 28(3): 507-532. doi: 10.22059/acctgrev.2021.313990.1008470 (In Persian). - Oaxaca, R., (1973). “Male-Female Wage Differentials in Urban Labor Markets”. International Economic Review, 14: 693–709 https://doi.org/10.2307/2525981. - Qaderi, B., Kafami, M. & Karimi, F., (2018). “The Effect of Financial and Non-Financial Firms Characteristics on Tax Gap”. Journal of Accounting and Management Vision, 1(2): 1-16. https://www.jamv.ir/article_74172.html?lang=en (In Persian). - Saeidi, A. & Hosseini, R., (2024). “Investigating the effect of institutional ownership, financial leverage and liquidity on tax avoidance listed firms on the Tehran Stock Exchange”. Journal of Accounting and Management Vision, 7(91): 186-199. https://www.jamv.ir/article_203268.html. (In Persian). - Sandag, E. C., Rotinsulu, C. N. M., Tandiawan, V. & Rinaldi, M., (2022). “Profitability and company size have a strong influence on tax avoidance”. Al-Kharaj: Journal of Islamic Economic and Business, 4(2): 23-39. https://doi.org/10.24256/kharaj.v4i2.3602. - Sari, P. I. P. & Ramli, A. H., (2023). “The Effect of Leverage, Company Size, Company Risk on Tax Avoidance In 2020-2022: Case Study of a Manufacturing Company in the Raw Materials Sector”. Jurnal Ilmiah Akuntansi Kesatuan, 11(3): 625-636.‏ https://doi.org/10.37641/jiakes.v11i3.2074. - Suciarti, C., Suryani, E. & Kurnia, K., (2020). “The effect of leverage, capital intensity and deferred tax expense on tax avoidance”. Journal of Accounting Auditing and Business, 3(2): 2-38. https://doi.org/10.24198/jaab.v3i2.28624. - Taheri, M. & Jalili, M., (2023). “Tax Avoidance and its Relationship with Manager Overconfidence and Audit Committee Characteristics”. Journal of Tax Research, 31 (57): 29-50. http://taxjournal.ir/article-1-2257-fa.html (In Persian). - Watts, R. L. & Zimmerman, J. L., (1986). Positive accounting theory.‏ - Yahaya, K. A. & Yusuf, K., (2020). “Impact of company characteristics on aggressive tax avoidance in Nigerian listed insurance companies”. Journal of Administration Business, 9(2): 101-111.‏ https://doi.org/10.14710/jab.v9i2.30512. -Azizi, S, & Jokar, H., (2017). “The effect of social responsibility and the moderating role of firm size on tax avoidance using structural equations”. Accounting and Social Benefits, 11(4): 123-156. https://doi.org/10.22051/jaasci.2022.34961.1618. (In Persian).
آمار تعداد مشاهده مقاله: 55 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 22

سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب

پیوندهای مفید

اخبار و اعلانات

آمار

ارزیابی سهم عدالت مالیات در شکاف مالیاتی شرکت‌های بورسی ایران (1402-1390)