آمار
| تعداد نشریات | 22 |
| تعداد شمارهها | 536 |
| تعداد مقالات | 5,580 |
| تعداد مشاهده مقاله | 10,783,919 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,153,118 |
معماری شهری و اقتدار ایالتی در کرمان قاجاری: مقایسهی تطبیقیِ مجموعههای ابراهیمخان و وکیل | ||
| پژوهش های باستان شناسی ایران | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 04 خرداد 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22084/nb.2026.32416.2850 | ||
| نویسندگان | ||
| فریبا کرمانی؛ بابک افشار* | ||
| پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری | ||
| چکیده | ||
| این مقاله دو مجموعهی معماری حکومتی دوران قاجار در کرمان، مجموعههای ابراهیمخان و وکیل، را بررسی میکند و میکوشد آنها را بهعنوان دو شیوهی متفاوتِ تبلورِ قدرت سیاسی در کالبد شهر بازخوانی کند. مسئلهی پژوهش این است که تفاوتهای معماری این مجموعهها، که هر دو در دورهی قاجار اما در دو مقطع تاریخی متفاوت ساخته شدهاند، بر چه زمینهای قابلتوضیح است. پرسش اصلی مقاله چنین صورتبندی میشود: تفاوتهای معماری این دو مجموعه چیست و این موضوع چه نسبتی با شکلگیری اقتدار ایالتی در کرمان دورهی قاجار داشته است؟ روش تحقیق بر شناخت کالبدی و تحلیل تطبیقیِ مجموعهها، همراه با تفسیر تاریخی استوار است: ابتدا دو مجموعه بر پایهی کار میدانی و تکنگاریهای معماری بهطور تطبیقی تحلیل شدهاند تا وجوه افتراقشان برجسته شود؛ سپس این تفاوتها بر بستر تحولات تاریخی کرمان بازنشانی و تفسیر شدهاند. یافتهها نشان میدهند که هر دو مجموعه در پیوند با بازار در چارچوب ساختوسازهای حکومتی شکل گرفتهاند، اما نحوهی بروز قدرت در آنها یکسان نیست. تغییر منطق حکمرانی، رقابت نیروهای شهری و تحول نگرشهای اعتقادی، خود را در تفاوتهای معماری دو مجموعه نشان داده است: مجموعهی ابراهیمخان در مقطع پس از خشونت بنیانگذاریِ قاجاریه و دوران تثبیت قدرت این سلسله در کرمان، بر ایجاد مشروعیت با تقویت سازوکارهای آموزشی-مذهبی و نهاد وقف، همچنین بر بیان نمادپردازانه در تزئینات و کتیبهها تکیه داشته و در برههی پس از تأسیس، حیات خود را در پیوند با آیین شیخیه تداوم داده است؛ حال آنکه مجموعهی وکیل در عصر ناصری، بر تقویت هستهی تجاری شهر، گستردگی و نظمیافتگیِ طرح، و صراحت در بازنمایی جایگاه دیوانیِ بانی در نسبت با شاه قاجار، و نیز بر رقابت با شیخیه متکی بوده است. نتیجهی عمومیتر آنکه خوانش آثار شاخص معماری نظیر این مجموعهها، صرفاً هنگامی که به زمینههای تاریخی و مناسبات قدرتِ مولدشان گره زده شود، میتواند به روایتی معنادار از تاریخ معماری، فراتر از معرفی و تقویمِ صرفِ نمونهها، نزدیک شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| کرمان؛ دورهی قاجار؛ مجموعههای معماری؛ اقتدار ایالتی؛ شیخیه | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 49 |
||