دانشگاه بوعلی سینا

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات22
تعداد شماره‌ها536
تعداد مقالات5,580
تعداد مشاهده مقاله10,783,916
تعداد دریافت فایل اصل مقاله7,153,118
معرفت, محمد. (1403). بازخوانی اندیشه‌های سیاسی امام علی(ع) در نهج‌البلاغه و مقایسه آن با نظریه‌های معاصر عدالت اجتماعی. پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 12(48), 69-88. doi: 10.22084/nahj.2025.31596.3225
محمد معرفت. "بازخوانی اندیشه‌های سیاسی امام علی(ع) در نهج‌البلاغه و مقایسه آن با نظریه‌های معاصر عدالت اجتماعی". پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 12, 48, 1403, 69-88. doi: 10.22084/nahj.2025.31596.3225
معرفت, محمد. (1403). 'بازخوانی اندیشه‌های سیاسی امام علی(ع) در نهج‌البلاغه و مقایسه آن با نظریه‌های معاصر عدالت اجتماعی', پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 12(48), pp. 69-88. doi: 10.22084/nahj.2025.31596.3225
معرفت, محمد. بازخوانی اندیشه‌های سیاسی امام علی(ع) در نهج‌البلاغه و مقایسه آن با نظریه‌های معاصر عدالت اجتماعی. پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 1403; 12(48): 69-88. doi: 10.22084/nahj.2025.31596.3225

بازخوانی اندیشه‌های سیاسی امام علی(ع) در نهج‌البلاغه و مقایسه آن با نظریه‌های معاصر عدالت اجتماعی

فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه
دوره 12، شماره 48، اسفند 1403، صفحه 69-88    اصل مقاله (817.1 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22084/nahj.2025.31596.3225
نویسنده
محمد معرفت*
دانشیار، گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
این پژوهش درصدد است تا با رویکردی میان‌رشته‌ای، مفهوم عدالت اجتماعی را در اندیشه‌های سیاسی علوی واکاوی کرده و نسبت آن را با برخی نظریه‌های معاصر عدالت بررسی نماید. سؤال اصلی مقاله آن است که «مبانی و شاخصه‌های عدالت اجتماعی در نهج‌البلاغه از منظر امام علی(ع) چیست و این شاخصه‌ها چه نسبتی با نظریه‌های معاصر عدالت اجتماعی دارند؟». بر این اساس، مقاله ضمن استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و تطبیقی، منابع اصیل اسلامی بویژه نهج‌البلاغه و نیز نظریات متفکرانی همچون جان رالز، رابرت نوزیک و آمارتیا سن را مورد مطالعه قرار داده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عدالت در نگاه امام علی(ع) مبتنی بر اصولی همچون توحید، کرامت ذاتی انسان، نفی تبعیض، رعایت حقوق محرومان و مسئولیت‌پذیری حاکمان است و این اصول در عرصه عمل نیز در سیره حکومتی آن حضرت تحقق یافته است. مقایسه با نظریه‌های معاصر عدالت اجتماعی حاکی از آن است که در عین وجود برخی مشابهت‌ها، تفاوت‌های بنیادین در مبانی معرفتی و انسان‌شناختی دیده می‌شود؛ عدالت علوی بر بستر الهیات و اخلاق استوار است، در حالی‌که نظریات مدرن عمدتاً بر قرارداد اجتماعی و رویکرد سکولار تکیه دارند. نوآوری پژوهش در آن است که با تلفیق منابع اسلامی و نظریات معاصر، الگویی بومی و الهام‌بخش از عدالت اجتماعی ارائه می‌دهد که قابلیت کاربرد در حل بحران‌های نابرابری و بی‌عدالتی در جوامع امروز را دارد. این مطالعه می‌تواند بستری برای گفت‌وگوی سازنده میان اندیشه اسلامی و نظریه‌های معاصر در علوم اجتماعی فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها
نهج‌البلاغه؛ امام علی(ع)؛ اندیشه‌های سیاسی؛ نظریه‌های معاصر؛ عدالت اجتماعی
مراجع
    • قرآن کریم.
    • صالح، صبحی (1414). نهج‌البلاغه. قم: هجرت.
    • آمدى، عبدالواحدبن‌محمد (1410). غررالحکم و دررالکلم. محقق: سید مهدى رجائى. قم: دارالکتاب الإسلامی‏.
    • افلاطون. (1393). جمهور. ترجمه فؤاد روحانی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی (آموزش انقلاب اسلامی).
    • ابراهیمی‌پور، قاسم و عالی‌زاده، عباس (1396). بازخوانی ابعاد عدالت اجتماعی از منظر متفکرین مسلمان با تاکید بر نظریه سیدقطب. اسلام و مطالعات اجتماعی، سال پنجم، شماره 1، 59-81.
    • ابن‌أبی‌الحدید، عبدالحمیدبن‌هبة‌الله‏ (1404). شرح نهج‌البلاغة لابن‌أبی‌الحدید. محقق: ابراهیم، محمد ابوالفضل‏. قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏.
    • بیرانوند، علیرضا و پورآخوندی، نادر (1396). مقایسه نظریه عدالت از دیدگاه امام علی(ع) و جان رالز. سومین کنفرانس بین‌المللی علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • پاشایی هولاسو، امین (1403). تدوین مدل حکمرانی مبتنی‌بر نامه پنجاه‌وسوم نهج‌البلاغه. فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، دوره 12، شماره 45، 103-132.
    • حکیمی، محمدرضا (1395). الحیات. مشهد: دلیل ما.
    • سبحانی یامچی، محمد (1399). بازشناخت موانع اساسی اجرای عدالت در حکومت علوی از منظر نهج‌البلاغه. فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، دوره 8، شماره 31، 41-58.
    • سروش، عبدالکریم (1388). قبض و بسط تئوریک شریعت: نظریه تکامل معرفت دینی. تهران: صراط.
    • صدر، سید محمدباقر (1375). اقتصادنا. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
    • طباطبایى، سیدمحمدحسین (1390). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
    • فیرحی، داود (1397). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام. تهران: نی.
    • قرائتى، محسن‏ (1388). تفسیر نور. تهران‏: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن‏.
    • محمدی، مهدی؛ ابوطالبی، محمدمهدی و اخلاقیان، سمیه (1392). تحلیل میزان تحقق عدالت توزیعی بر اساس رهنمودهای امام علی(ع). پژوهشنامه حکمت اهل‌البیت(ع)، سال اول، شماره 1، 63-82.
    • مطهری، مرتضی (1377). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
    • مکارم شیرازى، ناصر (1371). تفسیر نمونه‏. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    • نوروزی، میثم و اسکندری خوشگو، مهدی (1402). مطالعه تطبیقی مفهوم عدالت در نهج‌البلاغه و نظام بین‌المللی حقوق بشر، فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، دوره 11، شماره 44، 1-23.
    • هاشمی خویی، میرزا حبیب‌الله (1400). منهاج البراعة فی شرح نهج‌البلاغة. محقق: میانجى، ابراهیم‏. تهران‏: مکتبة الإسلامیة.
    • (1981). The Nicomachean Ethics. Oxford: Oxford University Press.
    • Denzin, N. (1978). The Research Act. New York: McGraw-Hill.
    • Fairclough, N. (2001). Language and Power. London: Longman.
    • Fraser, Nancy. (2009). Scales of Justice: Reimagining Political Space in a Globalizing World. Cambridge: Polity.
    • Giddens, A. (2009). 6th edition. Cambridge: Polity Press.
    • Habermas, J. (1996). Between Facts and Norms. Cambridge: MIT Press.
    • Nussbaum, M. (2011). Creating Capabilities. Harvard University Press.
    • Rawls, J. (1971). A Theory of Justice. Harvard University Press.
    • Russell, B. (2004). History of Western Philosophy. London: Routledge.
    • Sandel, M. (2010). Justice: What's the Right Thing to Do? Farrar, Straus and Giroux.
    • Sen, A. (1999). Development as Freedom. Oxford University Press.
    • Young, Iris Marion. (1990). Justice and the Politics of Difference. Princeton University Press.
 

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 55
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 36


سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب