آمار
| تعداد نشریات | 22 |
| تعداد شمارهها | 523 |
| تعداد مقالات | 5,427 |
| تعداد مشاهده مقاله | 10,623,943 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,061,396 |
گفتمان، نهاد و دانش: بررسی تاریخیِ پیدایش سازوکارهای نهادی ایرانشناسی و باستانشناسی | ||
| پژوهشهای نوین ایرانشناسی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 08 بهمن 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22084/mris.2026.31981.1015 | ||
| نویسنده | ||
| حمید افشار* | ||
| استادیار بنیاد ایرانشناسی | ||
| چکیده | ||
| مطالعات ایرانشناسی و باستانشناسی در ایران، طی سده اخیر، همواره در پیوند با تحولات سیاسی، فرهنگی و سازوکارهای اداری و آموزشی شکل گرفتهاند، اما بررسی چگونگی تکوین نهادی این دو حوزه کمتر موضوع پژوهشهای نظاممند بوده است. پرسش اصلی این تحقیق آن است که نهادهای رسمی ایرانشناسی و باستانشناسی چگونه و تحت چه سازوکارهایی به تکوین، تثبیت و تداوم دو گفتمان ایرانشناسی و باستانشناسی در ایران کمک کردهاند؟ این پژوهش با بهرهگیری از رویکرد «تبارشناسی» فوکو و با تمرکز بر گسستها، رخدادها و مناسبات قدرت–دانش، تلاش میکند روند تاریخی شکلگیری نهادهای رسمی مرتبط با این دو حوزه را بازسازی و تبیین کند. یافتهها نشانمیدهد که باستانشناسی در ایران از آغاز قرن بیستم، بهویژه با قرارداد ۱۹۰۰، تأسیس انجمن آثار ملی، تصویب قانون عتیقات، ایجاد اداره عتیقات و سپس اداره کل باستانشناسی و نهایتاً شکلگیری سازمان میراث فرهنگی، مسیر نسبتاً منسجمی از نهادینهشدن را تجربه کرده است. این نهادها با تعیین استانداردهای تخصصی، ایجاد سازوکارهای اداری و تثبیت رشته دانشگاهی باستانشناسی، «رژیم حقیقت» این گفتمان را شکل دادهاند. در مقابل، ایرانشناسی تا پیش از تأسیس بنیاد ایرانشناسی فاقد نهادهای اداری و آموزشی منسجم بوده و عمدتاً بر فعالیتهای فردی و پراکنده پژوهشگران تکیه داشته است. این گسست نهادی سبب شده است تا نهادینهشدن گفتمان ایرانشناسی دیرتر و محدودتر صورت گیرد. بنابر این رشته تحصیلی ایرانشناسی و بنیاد ایرانشناسی همچنان با چالشهای جدی روبهرو هستند. تحلیل تطبیقی نشانمیدهد، تفاوت در ساختارهای قدرت، پشتیبانی اداری و نهادهای آموزشی عامل اصلی تفوق نهادی باستانشناسی نسبت به ایرانشناسی بوده است. نتیجه نهایی پژوهش آن است که شکلگیری و تثبیت گفتمانهای علمی بدون نهادهای رسمی امکانپذیر نیست و تعامل سهگانه قدرت، دانش و نهاد تعیینکننده مسیر تطوری هر دو حوزه بوده است. این رویکرد تبارشناختی افق جدیدی برای مطالعه تاریخ تشکیل نهادهای علمی در ایران میگشاید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ایرانشناسی؛ باستانشناسی؛ تبارشناسی؛ نهادهای دانش؛ گفتمان علمی | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 48 |
||