دانشگاه بوعلی سینا

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات22
تعداد شماره‌ها523
تعداد مقالات5,427
تعداد مشاهده مقاله10,623,943
تعداد دریافت فایل اصل مقاله7,061,396
علیزاده, موسی, فاضلی, فیروز, نیکویی, علیرضا. (1404). بررسی طرح‌واره‌های جنسیتی قصاید خاقانی با رویکرد زبان‌شناسی ‌شناختی. پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 15(30), 135-165. doi: 10.22084/rjhll.2025.30498.2358
موسی علیزاده; فیروز فاضلی; علیرضا نیکویی. "بررسی طرح‌واره‌های جنسیتی قصاید خاقانی با رویکرد زبان‌شناسی ‌شناختی". پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 15, 30, 1404, 135-165. doi: 10.22084/rjhll.2025.30498.2358
علیزاده, موسی, فاضلی, فیروز, نیکویی, علیرضا. (1404). 'بررسی طرح‌واره‌های جنسیتی قصاید خاقانی با رویکرد زبان‌شناسی ‌شناختی', پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 15(30), pp. 135-165. doi: 10.22084/rjhll.2025.30498.2358
علیزاده, موسی, فاضلی, فیروز, نیکویی, علیرضا. بررسی طرح‌واره‌های جنسیتی قصاید خاقانی با رویکرد زبان‌شناسی ‌شناختی. پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 1404; 15(30): 135-165. doi: 10.22084/rjhll.2025.30498.2358

بررسی طرح‌واره‌های جنسیتی قصاید خاقانی با رویکرد زبان‌شناسی ‌شناختی

پژوهش های زبان شناسی تطبیقی
دوره 15، شماره 30، دی 1404، صفحه 135-165    اصل مقاله (1.07 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22084/rjhll.2025.30498.2358
نویسندگان
موسی علیزاده* 1؛ فیروز فاضلی2؛ علیرضا نیکویی3
1دانشجوی دکتری، رشتۀ زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
3دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
چکیده
مبحث آبای‌علوی و امّهات‌‌اربعه، ازجمله مفاهیم کانونی دستگاه گفتمانی قصاید خاقانی می‌باشد که از دریچۀ پژوهش‌های زبان‌شناختی، به‌مثابۀ مجرایی برای بازتولید باورها و چارچوب‌های فکری– اعتقادی به خوانندگان اثر به‌شمارمی‌آید. این پژوهش سعی دارد براساس حوزه‌های مبدأ و مقصد استعارۀ کوچش و کلیشه‌های جنسیتی جان استیونز و چارتریس-بلک، در 132 قصیدۀ خاقانی، نشان ‌دهد که اگرچه زنان در متن حضور کم‌رنگی دارند؛ امّا ردپای اندیشه‌های زنانه در لایه‌های زیرین شعر به‌وضوح دیده‌می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان‌می‌دهد که کلیشه‌های‌جنسیتی آبای‌علوی و عناصر ‌اربعه در قصاید خاقانی، تقابل‌های گفتمانی دوگانه‌ای میان مفهوم استعاریِ مادر و پدر پدیدآورده‌است و بر طیف‌های‌معنایی دوگانه‌ای چون «آسمان و زمین/ پدر و مادر / زن و مرد» با بار معنایی مثبت و منفی، دلالت‌دارد.
کلیدواژه‌ها
خاقانی؛ طرحواره‌های جنسیتی؛ کوچش؛ چارتریس-بلک؛ جان استیونز
موضوعات
زبان شناسی تطبیقی
مراجع
  • قرآن کریم.
  • ترجمۀ کتاب مقدّس (2017م). انگلستان: انتشارات ایلام
  • استیونز، جان (1387). جنسیت و نوع ادبی، دیگر خوانی‌های ناگزیر: رویکردهای نقد و نظریۀ ادبیات - کودک. ترجمۀ اسماعیل حسینی، به‌کوشش مرتضی خسرونژاد، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
  • اسمعیلیان آذری، زهرا و همکاران (1402). «تحلیل بازنمایی ایدئولوژی جنسیتی در لایه‌های سبکی سوگ سروده‌های شخصی فارسی». مطالعات زبانی و بلاغی، دورۀ 14، 34: 249-274.
  • افراشی، آزیتا (1394). مبانی معناشناختی، تهران: پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی.
  • بهنام‌فر، محمد و احراری‌وفا، صدیقه (1389). «آیا خاقانی زن ستیز است؟»، نشریۀ زبان و ادب فارسی تبریز، شمارۀ مسلسل 220: 42-21.
  • پورگیو، فریده و ذکاوت، مسیح (1398). «بررسی نقش‌های جنسیتی در خاله سوسکه». مجلۀ مطالعات ادبیات کودک، دورۀ اوّل، شمارۀ دوم: 27-43.
  • خاقانی، افضل‌الدّین‌بدیل (1388). دیوان خاقانی شروانی، به‌کوشش سیدضیاءالدّین سجادی، تهران: انتشارات زوّار.
  • دفتری‌نژاد، افسانه و همکاران (1398). «بررسی تأثیر جنسیت و زمان بر استعاره‌های مفهومی غم در آثار پیش و پس از انقلاب‌اسلامی ایران به قلم احمد محمود و سیمین دانشور؛ از دیدگاه اجتماعی- شناختی». جستارهای‌نوین‌ادبی، دورۀ پنجاه و دوم، شمارۀ 4: 19-41.
  • راسخ‌مهند، محمّد (1390). درآمدی بر زبان‌شناسی‌شناختی (نظریه‌ها و مفاهیم)، تهران: انتشارات سمت.
  • ﺭﻭﺣﺎﻧﻲ، ﻣﺴﻌﻮﺩ ﻭ ملک، ﺳﺮﻭﻧﺎﺯ (١٣٩٢). «ﺑﺮﺭﺳﻲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺟﻨﺴﻴﺖ ﺑﺮ ﮐﺎﺭﺑﺮﺩ ﺗﺸﺒﻴﻪ ﻭ ﺍﺳﺘﻌﺎﺭﻩ ﺩﺭ ﺷﻌﺮ ﺯﻧﺎﻥ ﺷﺎﻋﺮ ﻣﻌﺎﺻﺮ». فصلنامۀ ﺯﺑﺎﻥ ﻭ ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﻓﺎﺭﺳﻲ، سال 21، 74: ٧-٢٧.
  • روشن، بلقیس و اردبیلی، لیلی (1392). مقدمه‌ای بر معناشناسی شناختی، تهران: انتشارات علمی.
  • سلاجقه، پروین (1385). از این باغ شرقی (نظریۀ نقد شعر کودک و نوجوان)، تهران: کانون پرورش فکری کودک و نوجوان.
  • شریفی، شهلا و دریق‌گفتار، سمانه (1395). «بررسی نمود تفاوت‌های جنسیتی ایدئولوژیک در جامعه، دورۀ کشف حجاب»، مجلۀ تحلیل ‌اجتماعی نظم و نابرابری اجتماعی، دورۀ 8، 1: 153-184.
  • شمیسا، سیروس (1389). فرهنگ تلمیحات، تهران: انتشارات میترا.
  • شهرستانی، زهره و همکاران (1400). «تأثیر جنسیت بر مفهوم استعاری در روایت‌های زنانه و مردانه از جنگ تحمیلی»، فصلنامۀ زبان‌شناسی‌اجتماعی،دورۀ 5، 4: 89-100.
  • صفوی، کورش (1390). درآمدی بر معنی‌شناسی، تهران: انتشارات سوره مهر.
  • فروزانفر، بدیع‌الزمان (1387). سخن و سخنوران، تهران: انتشارات زوّار
  • قاسم‌زاده، حبیب‌الله (1392). استعاره و شناخت، تهران: انتشارات ارجمند.
  • قاسم‌زاده، حبیب‌الله (1398). مقدّمه‌ای بر شناخت‌پژوهی استعاره (قطره در نهان‌خانۀ صدف)، تهران: انتشارات ارجمند.
  • قاسمی، زهرا (1394). «بررسی استعارۀ مفهومی زن در شعرهای فروغ فرخ‌زاد»، مطالعات زبان ‌و ادبیات ‌غنایی، سال 5، 16: 36-25.
  • کزازی، میرجلال‌الدین (1376). رخسار صبح (بر بنیاد واژه‌شناسی، زیبایی‌شناسی، ژرفاشناسی)، چ5، تهران: نشر مرکز.
  • کوچش، زولتان (1396). استعاره مقدمه‌ای کاربردی، ترجمۀ جهانشاه میرزابیگی، تهران: انتشارات آگاه
  • گروسی، سعیده (1395). جنسیت، جامعه و جامعه‌شناسی، تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
  • گلی، احمد و صفدرپور، فرنیا (1394). «چهرۀ زنان در دیوان خاقانی»، فصلنامۀ دُر درّی، سال 5، 14: 44-29.
  • مصفّا، اابوالفضل (1366). فرهنگ اصطلاحات نجومی همراه با واژه‌های کیهانی در شعر فارسی، تهران: موسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  • هولمز، ماری (1389). جنسیّت در زندگی روزمره، ترجمۀ محمّدمهدی لبیبی، تهران: انتشارات نقد افکار.
  • یارمحمّدی، لطف‌الله (1372). شانزده مقاله در زبان‌شناسی کاربردی و ترجمه، شیراز: انتشارات نوید.
  • Charteris-Black, J. (2004). Corpus Approaches to Critical Metaphor Analysis, New York: Palgrave Macmillan.
                                                                                     

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 74
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 62


سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب