دانشگاه بوعلی سینا

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات22
تعداد شماره‌ها536
تعداد مقالات5,580
تعداد مشاهده مقاله10,783,439
تعداد دریافت فایل اصل مقاله7,152,858
محصص, مرضیه, هاشمی علی آبادی, سید احمد, غفاری, صدرا. (1404). الگوی معنوی توبه در دعای ابوحمزه ثمالی: تحلیل مضمون سازوکارهای شناختی، انگیزشی و کنشی. پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 5(9), 132-158. doi: 10.22084/dua.2025.31159.1176
مرضیه محصص; سید احمد هاشمی علی آبادی; صدرا غفاری. "الگوی معنوی توبه در دعای ابوحمزه ثمالی: تحلیل مضمون سازوکارهای شناختی، انگیزشی و کنشی". پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 5, 9, 1404, 132-158. doi: 10.22084/dua.2025.31159.1176
محصص, مرضیه, هاشمی علی آبادی, سید احمد, غفاری, صدرا. (1404). 'الگوی معنوی توبه در دعای ابوحمزه ثمالی: تحلیل مضمون سازوکارهای شناختی، انگیزشی و کنشی', پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 5(9), pp. 132-158. doi: 10.22084/dua.2025.31159.1176
محصص, مرضیه, هاشمی علی آبادی, سید احمد, غفاری, صدرا. الگوی معنوی توبه در دعای ابوحمزه ثمالی: تحلیل مضمون سازوکارهای شناختی، انگیزشی و کنشی. پژوهش های زبان شناسی تطبیقی, 1404; 5(9): 132-158. doi: 10.22084/dua.2025.31159.1176

الگوی معنوی توبه در دعای ابوحمزه ثمالی: تحلیل مضمون سازوکارهای شناختی، انگیزشی و کنشی

دوفصلنامه دعاپژوهی
دوره 5، شماره 9، اسفند 1404، صفحه 132-158    اصل مقاله (1.7 M)
نوع مقاله: علمی- پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22084/dua.2025.31159.1176
نویسندگان
مرضیه محصص1؛ سید احمد هاشمی علی آبادی* 2؛ صدرا غفاری3
1دانشیار علوم قرآن و حدیث، گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران
2استادیار علوم قرآن و حدیث، گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران
3دانشجوی دکترا مدرسی معارف اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران
چکیده
بهره برداری از آموزه‌های معرفتی ادعیه اهل بیت علیهم السلام، آحاد جامعه را به مسیر هدایت و سعادت رهنمون می‌سازد. دعای ابوحمزه ثمالی یکی از ادعیه‌ای است که می‌تواند در شناسایی راه‌های خروج از گناه روشنگری داشته باشد. در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون، ضمن تحلیل کمی و کیفی دعای ابوحمزه ثمالی، سه مقوله راهکارهای شناختی، انگیزشی و رفتاری برای خروج از گناه مورد بررسی قرار گرفته است. این نوشتار گویای آن است که راهکارهای خروج از گناه در دعای ابوحمزه نه‌تنها ناظر به توصیه‌های عرفانی یا عاطفی هستند، بلکه در قالب یک سیستم معرفتی، انگیزشی و رفتاری، ساختار دقیق بازگشت به فطرت را بیان می‌دارند. امام سجاد علیه‌السلام در این دعا، نقشه راه خروج از گناه را با در نظر گرفتن ابعاد وجودی انسان طراحی کرده‌اند. در بعد شناختی، تأکید بر وسعت رحمت الهی، معرفت به خداوند به‌عنوان تنها پناهگاه و درک تقصیر انسان، بستر تحول فکری و احساس امید در انسان را فراهم می‌سازد. در بُعد انگیزشی، ترکیب خوف و رجا، اظهار عجز و جلب محبت الهی، نقش مهمی در ایجاد میل درونی به بازگشت ایفا می‌کند. در حوزه رفتاری نیز اعمالی همچون دعا‌کردن، انجام تکالیف الهی و اعتراف به گناه، به‌عنوان گام‌های عملی برای خروج از گناه معرفی شده‌اند. این پژوهش نشان می‌دهد که دعای ابوحمزه با زبانی دقیق، ساختار معنوی منسجمی در تربیت و تحول اخلاقی فرد گنه‌کار ترسیم کرده‌ است و الگویی تلفیقی از معرفت، انگیزه و عمل برای بازگشت به مسیر بندگی ارائه می‌دهد که در تربیت دینی و اخلاق، کاربردی است.
کلیدواژه‌ها
دعای ابوحمزه ثمالی؛ گناه؛ تحلیل مضمون؛ راهکار شناختی؛ راهکارهای انگیزشی؛ راهکارهای رفتاری؛ امام سجاد علیه السلام
مراجع
  • قرآن کریم
  • ابن‌بابویه(شیخ صدوق)، محمد بن علی. (1376ه.ش). أمالی صدوق. تهران: کتابچی
  • ابن­شعبه حرانی، حسن بن علی. (1404ق). تحف­العقول فی اخبار آل­الرسول. قم: جامعه مدرسین. چ دوم.
  • امام سجاد علیه السلام. (بی‌تا). صحیفه سجادیه. مترجم: حسین انصاریان، قم، دار العرفان، چاپ چهارم.
  • اووه، فلیک. (1387)، درآمدی بر تحقیق کیفی. ترجمه هادی جلیلی. تهران. نی
  • جوادی آملی، عبد‌الله. (1388ه.ش). حکمت عبادات. قم: مرکز نشر اسراء، چاپ پانزدهم.
  • -------------. (1394ه.ش)، ادب فنای مقربان. 12ج. قم: مرکز نشر اسراء، چاپ دهم.
  • حر عاملی، محمد بن حسن. (1416ه.ق)، وسائل الشیعه. 30ج. قم: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
  • حریری، نجلا. (1385). اصول و روش‌های پژوهش کیفی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی.
  • حسینی حکمت و همکاران، بی‌بی حکیمه. (1402). «‌مؤلفه‌های خداولایی بر اساس تحلیل مضمون صحیفه سجادیه». دعاپژوهی. دوره3، شماره4، صص52-74.
  • حسینی طهرانی، سید‌محمد حسین. (1401ه.ش). شرح فقراتی از دعای أبو‌حمزه ثمالی. 2ج. تهران: مکتب وحی.
  • خزائلی، محمد علی. (1387ه.ش). متن شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی. قم: ابتکار دانش، چاپ اول.
  • زمردیان شیرازی، احمد. (1362ه.ش). عشق و رستگاری. تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه، چاپ پنجم.
  • سلمانی، منصور؛ خامسان، احمد و اسدی، محمدرضا. (1396ه.ش). «نقش واسطه‌ای باورهای انگیزشی در رابطه ادراک از جو کلاس و تعلل‌ورزی دانشجویان». فصل‌نامه روا‌ن‌شناسی تربیتی، سال 13، شماره 43، صص139-167.
  • سماهیجی، عبدالله بن صالح. (1369ه.ش). صحیفه علویه. مترجم: رسولی محلاتی، سید‌هاشم، تهران: اسلامی، چاپ سوم.
  • سید مرتضی، علی بن حسین. (1998م). أمالی مرتضی. 2ج، قاهره: دارالفکر العربی.
  • شیخ‌زاده، محمد و بنی‌اسد، رضا. (1399). تحلیل مضمون (مفاهیم، رویکرد ها و کاربردها). تهران: لوگوس.
  • طباطبایی، محمد حسین. (1378ه.ش). المیزان فی تفسیر القرآن. مترجم، موسوی همدانی، سید‌محمد باقر20ج، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
  • عابدی جعفری، حسن؛ سعید تسلیمی، محمد؛ فقیهی، ابوالحسن و محمد شیخ‌زاده. (پائیز و زمستان 1390). «تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده های کیفی»، فصل‌نامه اندیشه مدیریت راهبردی. سال پنجم، شماره 2 (پیاپی 10)، صصص 153-161-171
  • عترت‌دوست، محمد. (1402). «‌رابطه ساختاری و محتوایی دعای عرفه منقول از امام حسین(ع) و دعای عرفه صحیفه سجادیه». دعاپژوهی. دوره3، شماره5، صص137-162
  • غفاری، صدرا. (1402ش). بررسی تحلیلی راهکارهای خروج از گناه در دعای ابوحمزه ثمالی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته مدرسی معارف اسلامی، گرایش قرآن و متون دانشگاه شهید بهشتی.
  • فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی. (1387-1388ه.ش). مجموعه رسائل(فیض).ج، تهران: مدرسه عالی شهید مطهری. چاپ اول.
  • کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی. 8ج. تهران: دارالکتب الاسلامیه. چاپ پنجم.
  • مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (1403 ه.ق). بحار الانوار. 111ج. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  • مصباح یزدى، محمدتقى. (1382ه.ش). بر درگاه دوست. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى(ره). چاپ چهارم.
  • مکارم شیرازی، ناصر. (1371-1374ه.ش). تفسیر نمونه. 28ج. تهران: دارالکتب الاسلامیة. چاپ چهل و یکم.
  • نراقی، مهدی. (1379ه.ش). جامع السعادات. 2ج. قم: موسسة اسماعیلیان، چاپ اول.
  • نوری، حسین بن محمدتقی. (1408-1409ه.ق). مستدرک الوسائل. 30ج. بیروت: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
  • هاشمی علی آبادی، سید‌احمد. (1400ه.ش). اخلاق در آینه قرآن. قم: معارف اسلامی. چاپ اول.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 177
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 49


سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب