| تعداد نشریات | 22 |
| تعداد شمارهها | 536 |
| تعداد مقالات | 5,580 |
| تعداد مشاهده مقاله | 10,784,793 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,153,544 |
روند شکلگیری و گسترش راهپلّه مارپیچیشکل در معماری پیش از اسلام، ایران | ||
| پژوهش های باستان شناسی ایران | ||
| دوره 15، شماره 47، اسفند 1404، صفحه 193-219 اصل مقاله (1.94 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22084/nb.2025.31207.2789 | ||
| نویسندگان | ||
| کاظم ملازاده* 1؛ حامد حاجیلوئی2؛ بهناز عیوضزاده3 | ||
| 1دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران (نویسندۀ مسئول). | ||
| 2دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 3دانشآموختۀ باستانشناسی، گروه باستانشناسی،دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| معماری ایران با سابقۀ حدود دههزار سال در زمینههای مختلف ساختاری، فنّی و هنری پیشگام و نوآور بوده و شاهکارهای ارزشمندی را در دوران تاریخی و اسلامی به جهان عرضه کرده است. باوجود پیشینۀ پژوهشی حدود 100ساله جنبههای مختلف معماری سنّتی ایران، هنوز، ناگفتهها و جزئیات زیادی وجود دارد که شوربختانه بهدلیل فقدان مدارک و اسناد تاریخی و نیز بقایای معماری اندک برجا مانده، موردمطالعه و روشنگری قرار نگرفته است. معماری ایران در زمینههای ساختاری، فنّی و هنری در جهان، پیشگام و نوآور بوده و شاهکارهای ارزشمندی در دوران تاریخی عرضه کرده است. باوجود این موضوع، در ارتباط با جنبههای مختلف آن، نادانستهها و ابهامات زیادی وجود دارد. مباحث مربوط به طرّاحی، اجرا، فنون و عناصر خاصّ معماری از اینجمله است. در این ارتباط، باوجود پیشگامی ایران در زمینۀ طرّاحی و اجرای نخستین راهپلّههای مارپیچیشکل و نیز نقش مهمّ این عنصر در معماری دوران تاریخی، پژوهشی علمی صورت نگرفته و منشأ، روند شکلگیری و سیر تکامل آن مشخّص نیست. پژوهش حاضر با تمرکز بر این ابهامات، با تکیهبر منابع و دادههای باستانشناسی، به شیوۀ توصیفی-تحلیلی تلاش کرده روشنگر نقش و جایگاه ایران در زمینۀ ساخت راهپلّههای مارپیچیشکل باشد. براساس پژوهشهای انجامشده و باتوجه به اشاره منابع لاتین به نخستین نمونۀ شناساییشده راهپلّه مارپیچیشکل در ایتالیا مربوط به سال 480پ.م.، نخستین نمونۀ شناساییشده در ایران در حسنلوی V بسیار قدیمیتر و مربوط به اواخر هزارۀ دوّم پیشازمیلاد بوده و روند شکلگیری و گسترش استفاده از آنها در معماری هزارۀ اوّل پیشازمیلاد شمالغرب در حسنلوی V و IV، در غرب ایران در باباجان III و استقرار اصلی ماد در محوطۀ نوشیجان و تداوم آن در دورۀ هخامنشی در محوطۀ شوش، در دورۀ اشکانی در محوطۀ قومس و در دورۀ ساسانی در قلعهدختر و کاخ اردشیر یکم در فیروزآباد قابل مطالعه و پیگیری است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| راهپلّه مارپیچی؛ معماری عصر آهن ایران؛ معماری ماد؛ شوش؛ حسنلو | ||
| مراجع | ||
|
- Danti, M. D. (2013). Hasanlu V: The Late Bronze and Iron I Periods. University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology, Philadelphia. - Dyson, R. H. (1977). The architecture of Hasanlu: Periods I to IV. American Journal of Archaeology, 81(4), 548–552. https://doi.org/10.2307/503285 - Dyson, R. H. (1989a). Rediscovering Hasanlu. Expedition Magazine, 31(2–3), 3–11. https://www.penn.museum/sites/expedition/rediscovering-hasanlu/ - Dyson, R. H. (1989b). The Iron Age architecture at Hasanlu: An essay. Expedition Magazine, 31(2–3), 107–127. - Goff, C. (1968). Lūristān in the first half of the first millennium B.C.: A preliminary report on the first season’s excavations at Bābā Jān, and associated surveys in the eastern Pīsh-i-Kūh. Iran, 6, 105–134. https://doi.org/10.2307/4299604 - Goff, C. (1970). Excavations at Bābā Jān, 1968: Third preliminary report. Iran, 8, 141–156. https://doi.org/10.2307/4299639 - Goff, C. (1977). Excavations at Baba Jan: The architecture of the East Mound, Levels II and III. Iran, 15, 103–140. https://doi.org/10.2307/4300567 - Hansman, J. (1968). The problems of Qūmis. Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 3/4, 111–139. http://www.jstor.org/stable/25203051 - Hansman, J., & Stronach, D. (1974). Excavations at Shahr-I Qūmis, 1971. Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1, 8–22. http://www.jstor.org/stable/25203502 - Hansman, J., Stronach, D., & Bailey, H. (1970). Excavations at Shahr-I Qūmis, 1967. Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1, 29–62. http://www.jstor.org/stable/25203170 - Hesse, A. (2013). Electrical resistivity survey of the Shaur Palace. In J. Perrot (Ed.), The Palace of Darius at Susa: The Great Royal Residence of Achaemenid Persia (G. Colon, Trans., pp. 373–403). New York: I. B. Tauris & Co Ltd. - Huff, D. (1976). Ausgrabungen auf Qal’a-ye Dukhtar bei Firuzabad. Archäologische Mitteilungen aus Iran, 9, 158–173. - Huff, D. (1978a). Firuzabad Qal’a-ye Dukhtar bei Firuzabad. Iran, 16, 191–192. - Huff, D. (1978b). Ausgrabungen auf Qal’a-ye Dukhtar bei Firuzabad. A. Vorläufiger Grabungsbericht. Archäologische Mitteilungen aus Iran, 11, 117–147. - Huff, D. (1989). Sassanid cities. In M. Y. Kiani (Ed.), A general study on urbanization and urban planning in Iran (M. R. Sarraf, pp. 176–204). Tehran: Jahad Daneshgahi. (In Persian) - Huff, D. (2005). From Median to Achaemenian palace architecture. Iranica Antiqua, 40, 371–395. https://doi.org/10.2143/IA.40.0.583217 - Kent, R. G. (1931). The recently published Old Persian inscriptions. Journal of the American Oriental Society, 51(3), 189–240. https://doi.org/10.2307/593447 - Kent, R. G. (1953). Old Persian: Grammar, texts, lexicon (American Oriental Series, Vol. 33). New Haven, CT: American Oriental Society. - Ladiray, D. (2013). The Palace of Darius at Susa: The Great Royal Residence of Achaemenid Persia; The archaeological results. In J. Perrot (Ed.), The Palace of Darius at Susa (G. Colon, Trans., pp. 139–175). New York: I. B. Tauris & Co Ltd. - Lancaster, L. (1999). Building Trajan’s Column. American Journal of Archaeology, 103(3), 419–439. https://doi.org/10.2307/506969 - Lecoq, P. (1997). Les inscriptions de la Perse Achéménide. Gallimard. - Michell, G., & Eaton, R. (1992). Fīrūzābād: Palace city of the Deccan. London; New York: Oxford University Press for the Board of the Faculty of Oriental Studies, University of Oxford. - Miles, M. M. (1998). Interior staircases in western Greek temples. Memoirs of the American Academy in Rome, 43/44, 1–26. https://doi.org/10.2307/4238755 - Mollazadeh, K. (2014). Archaeology of Media. Tehran: The Organization for Researching and Composing University Textbooks in the Humanities (SAMAT). - Mollazadeh, K., & Mohammadian Mansoor, S. (2012). Study and introduction of novel arch-construction method during Median. Journal of Archaeological Studies, 3(2), 129–148. https://jarcs.ut.ac.ir/article_28859.html?lang=fa - Old Testament (Hebrew & English) (1903). Berlin. - Perrot, J. (2013). The Palace of Darius at Susa: The Great Royal Residence of Achaemenid Persia; Restoration, reconstruction. In J. Perrot (Ed.), The Palace of Darius at Susa (G. Colon, Trans., pp. 209–231). New York: I. B. Tauris & Co Ltd. - Roaf, M. D. (2012). The Iron Age architecture of Hasanlu: An interim review. Architecture of Hasanlu, Hasanlu Translation Project Publications, 1–12. - Stronach, D., & Roaf, M. (2007). Nush-i Jan I. London: The British Institute of Persian Studies. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 241 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 142 |
||