| تعداد نشریات | 22 |
| تعداد شمارهها | 523 |
| تعداد مقالات | 5,427 |
| تعداد مشاهده مقاله | 10,623,947 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,061,402 |
پژوهشی در کاشیهای زرینفام امامزاده عزیز روستای دنیجردِ تفرش | ||
| پژوهش های باستان شناسی ایران | ||
| دوره 15، شماره 46، آذر 1404، صفحه 229-266 اصل مقاله (4.39 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22084/nb.2025.28967.2657 | ||
| نویسندگان | ||
| احمد سهرابی نیا* 1؛ اسماعیل شراهی2 | ||
| 1دانشجوی دکتری باستانشناسی دوران اسلامی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). | ||
| 2دکتری باستانشناسی، اداره کل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان مرکزی، اراک، ایران. | ||
| چکیده | ||
| کاشیهای زرینفام بهعنوان یکی از ارزشمندترین نوع کاشی بهلحاظ تکنیک ساخت، نقش و فرم، همواره در هنر دوران اسلامی موردتوجه بوده است. یکی از مکانهایی که این نمونه کاشیها در آن وجود دارد بنای امامزاده عزیز در روستای دنیجرد شهرستان تفرش از توابع استان مرکزی است. این بنا براساس ساختار معماری و سکنجهای زیر گنبد مربوط به دورۀ صفوی است که صندوق چوبی بنا و گچبری روی مزار نیز گواهی بر این مدعاست اما کاشیهایی در دورن بنا و برای تزئین صندوق قبر آن بهکار رفتهاند که مربوط به دورۀ ایلخانی هستند. هدف از این تحقیق معرفی مختصر بنای امامزاده عزیز، صندوق چوبی موجود در بنا، پرداختن به شاخصههای هنری صندوق قبر که مزین به گچبری و کاشیکاری زرینفام است و علاوهبر آن پیجوئی برای شناخت، از استفاده یا عدم استفاده ثانویه کاشیهای زرینفام در صندوق قبر این آرامگاه است. در همین راستا؛ نخست، لوح مزار گچبری شده و نیز تمامی کاشیهای صندوق یاد شده از نظر زمان استفاده، نوع تکنیک و تزئین، بررسی و مطالعه شده و سپس تمامی کتیبههای هر یک از قطعات کاشی بهصورت جداگانه خوانده شده و ارائه خواهد شد. در انجام این پژوهش دو سوال مورد نظر است:1- با توجه به تعلق بنا و برخی تزئینات آن به دورۀ صفوی، ارتباط کاشیهای زرینفام دورۀ ایلخانی با صندوق قبر به چه نحو است ؟ 2- کاشیهای صندوق قبر امامزاده عزیز چه ویژگیها و شاخصههای هنری را دارا هستند؟ روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی است و گردآوری اطلاعات آن از طریق مطالعات کتابخانهای و بررسیهای میدانی به انجام رسیده است. براساس مطالعات صورت گرفته، کاشیهای زرینفام در این بنا احتمالاً از مکانی دیگر به این بنا آورده شده و بهصورت ثانویه به کار برده شدهاند و بهلحاظ زمان استفاده، تنوع در نوع خط و نوشتار اطلاعات جدیدی را نشان میدهند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| روستای دنیجرد؛ امامزاده عزیز؛ کاشی زرینفام؛ ایلخانی؛ صفوی | ||
| مراجع | ||
|
- ابنجوزی، عبدالرحمن بن علی، (1412 ق.). المنتظم. ج ۱، بهکوشش: محمد عبدالقادر عطا و مصطفى عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیة. - ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر، (1408 ق.). البدایة و النهایة. ج 2، تحقیق: علی شیری، بیروت: دارالحیاء التراث. - اعتمادالسلطنه، محمد حسن بن على، (1367). مرآة البلدان. ج 1، تهران: دانشگاه تهران. - اصفهانی، کمالالدین اسمعیل، (1348). دیوان خلاقالمعانی کمالالدین اسمعیل اصفهانی. بهکوشش: حسین بحر العلومی، تهران: کتابفروشی دهخدا. - امیرحاجلو، سعید؛ امامی، سید محمدامین؛ آقاعلیگل، داوود؛ و ریاحیانگهرتی، رضا، (1399). «معرفی، طبقهبندی و ساختارشناسی کاشیهای زرینفام یافت شده از قلعه دختر شهر کرمان». پژوهه باستانسنجی، 2 (6): 1-23. https://doi.org/10.52547/jra.6.2.1 - بهرامی، مهدی، (1319). «آثار تاریخی تفرش». نشریه آموزش و پرورش (تعلیم و تربیت)، 10 (1): 40-48. - بهدانی، مجید؛ و احمدپناه، سید ابوتراب، (1400). «بازتاب اندیشه نجومی جامعۀ ایلخانی در نقوش کاشیهای زرینفام کوکبی». نشریه پژوهشهای علوم تاریخی، 3 (2: 26): 70-94. https://doi.org/10.22059/jhss.2021.322280.473391 - پورتر، ونیتیا، (1380). کاشیهای اسلامی. ترجمۀ مهناز شایستهفر، تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی. - بیلقانی، مجیرالدین، (1358). دیوان مجیر الدین بیلقانی. تصحیح و تعلیق: دکتر محمد آبادی، تبریز: انتشارات موسسۀ تاریخ و فرهنگ ایران، شمارۀ 34. - حسینی، هاشم، (1400). «درآمدی بر شناخت و مفهوم شناسی نقوش گیاهی کاشیهای زرینفام هشت پر عصر ایلخانی بر پایۀ نمونههای موجود در موزۀ آستانۀ مقدس قم». نشریه هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، 26 (3): 27-38. https://doi.org/10.22059/jfava.2021.288301.666311 - روحفر، زهره، (1388). «رسالۀ دکتری پژوهش در ساخت لعاب زرینفام در ایران: با تأکید بر رسالۀ ابوالقاسم عبدالله کاشانی سدههای 7-8 هجری قمری». تهران: دانشگاه تربیت مدرس (منتشر نشده). - سادات موسوی، انیسه؛ و چیتسازیان، امیر حسین، (1393). «چونان دری گشوده به بهشت: کاشیکاری بنای امامزداه علی بن جعفر قم». مجموعه مقالات نخستین کنگره بین المللی امامزادگان، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وابسته به اوقاف و امور خیریه. - صالحیکاخکی، احمد؛ امامی، سید محمد امین؛ و اصلانی، حسام، (1389). «فناوری معرقهای گچی تخمه گذاری در تزئینات معماری دورۀ صفویه». نشریه پژوهشهای تاریخی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، 2 (2: پیاپی 6): 63-80. https://jhr.ui.ac.ir/article_16515.html - صدیقیان، حسین؛ و حاجناصری، پانتهآ، (1395). «سفال زرینفام قرون میانی اسلامی و مراکز تولیدی آن در ایران». مطالعات باستانشناسی دوران اسلامی، 1 (1): 37-47. https://doi.org/10.22080/jiar.2020.3088 - طالبپور، فریده، (1387). «بررسی نقوش کاشیهای کاخ آباقاخان در تختسلیمان». نگره، 8 و 9: 19-29. https://www.magiran.com/p794620 - عظیمزاده، هوشنگ، (1352). «گزارش ثبتی بنای امامزده سید هارون به شماره ثبتی 1178». وزارت فرهنگ و هنر (منتشر نشده). - فردوسی، ابوالقاسم، (1960). شاهنامۀ فردوسی. تحت نظر: ی. اِ. برتلس، مسکو: آکادمی علوم اتحاد شوروی. - فضلی، قاسم، (1394). «گزارش پیگردی در دستکند تفرش». آرشیو اداره کل میراثفرهنگی استان مرکزی (منتشر نشده). - فیض، عباس، (1349). گنجینۀ آثار قم. جلد اول، قم: چاپخانۀ مهر استوار. - قائینی، فرزانه، (1383). موزۀ آبگینه و سفالینههای ایران. تهران: اداره کل آموزش، انتشارات و تولیدات فرهنگی. - قوچانی، عبدالله، (1371). اشعار فارسی کاشیهای تختسلیمان. تهران: مرکز نشر دانشگاهی. - قوچانی، عبدالله، (1365). «اشعار فارسی روی کاشیهای مجموعۀ دکتر محسن مقدم». باستانشناسی و تاریخ، 1 (1): 76-87. - کاربونی، استفانو؛ و توموکو، ماسویا، (1381). کاشیهای ایرانی. ترجمۀ مهناز شایستهفر، تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی. - کاشانی، ابوالقاسم، (1385). عرایس الجواهر و نفایس الاطایب. بهکوشش: ایرج افشار، تهران: المعی. - کیانی، محمد یوسف؛ کریمی، فاطمه؛ و قوچانی، عبدالله، (1362). مقدمهای بر هنر کاشیگری در ایران. تهران: نشر موزۀ رضا عباسی. - لشکری، آرش؛ شریفینیا، اکبر؛ و مهاجروطن، سیمه، (1393). «بررسی نقوش کاشیهای زرینۀ فام آوه از دورۀ ایلخانیان». نگره، 32: 39-53. https://negareh.shahed.ac.ir/article_199.html?lang=fa - متین، مهران، (1387). «قدیمیترین سند مکتوب فناوری نانو، کتاب «عرایس الجواهر و نفایس الاطایب» نیست». نخستین همایش فناوریهای بومی ایران، تهران: انجمن فناوریهای بومی ایران، دانشگاه صنعتی شریف. - مستوفی، حمدالله، (1336). نزهۀ القلوب. بهسعی: محمد دبیر سیاقی، تهران. - موسویحاجی، سید رسول؛ و نیکبر، مازیار، (1393). هنرهای کاربردی دوره اسلامی. تهران: سمت. - موسوینیا، مهدی، (1399). «گزارش فصل دوم کاوش در دست کند تفرش». آرشیو اداره کل میراثفرهنگی استان مرکزی (منتشر نشده). - مولوی، مولانا جلال الدین محمد، (1376). کلیات شمس تبریزی. با انضمام شرح حال مولوی بهقلم: بدیع الزمان فروزانفر، تهران: انتشارات امیر کبیر. - میرشفیعی، سید محمد؛ و محمدزاده، مهدی، (1394). «ساخت لعاب زرینفام ایرانی براساس کتاب «جواهرنامه نظامی». هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، 2 (1): 89-66. https://doi.org/10.22059/jfava.2015.55445 - نظامی، ابو محمد الیاس بن یوسف، (1313). خسرو و شیرین. با حواشی و تصحیح: وحید دستگردی، تهران: مطبعه ارمغان. - نفیسی، سعید، (1334). سخنان منظوم ابوالسعید ابوالخیر. تهران: انتشارات کتابخانۀ شمس. - نیکخواه، هانیه؛ خزایی، محمد؛ حاتم، غلامعلی؛ و نیستانی، جواد، (1390). «بازتاب شکل گیری دو پدیدۀ اجتماعی بر سفالهای زرینفام دورۀ سلجوقیان؛ پیدایش طبقۀ متوسط و مردمی شدن». مطالعات تاریخ فرهنگی؛ پژوهشنامۀ انجمن ایرانی تاریخ،3 (9): 107-125. https://www.chistorys.ir/article_204987.html - واتسون، الیور، (1382). سفال زرینفام ایرانی. ترجمۀ شکوه ذاکری، تهران: انتشارات سروش. - Aga-Oglu, M., (1935). “Fragments of thirteenth century Mihrāb at Nadjef”. Ars Islamica, Vol. II, Part 1: 128-131. - Amirhajloo, S., Emami, M., Agha-Aligol, D., Riyahian, R., (2020). “Introducing, Classifying and Compositional Study of the Luster Tiles from Kerman”. Journal of Research on Archaeometry, 6 (2): 1-23. https://doi.org/10.52547/jra.6.2.1 (in Persian). - Azim Zadeh, H., (1973). Recording reports of Seyyed Haroun mausoleum in 1178 recording number. Ministry of Culture & Art. (in Persian). - Blair, S., (1986). “A medieval Persian builder”. The Journal of the society of architectural historians, 45 (4): 389-395. https://doi.org/10.2307/990209 - Blair, S., (2008). “A BRIEF BIOGRAPHY OF ABU ZAYD”. Muqarnas, Vol. 25, Essays in Celebration of Oleg Grabars Eightieth Birthday: 155-176. - Bahrami, M., (1940). “Historical Monuments of Tafresh”. Journal of Education, 10 (1): 40-48. https://doi.org/10.1163/ej.9789004173279.i-396.37 (in Persian). - Behdani, M. & Ahmadpanah, S. A., (2021). “Astronomy-influenced thoughts of the Ilkhanid era & its impacts on motifs of star tiles”. Journal of Historical Sciences Studies, 13(2: 26): 69-94. https://doi.org/10.22059/jhss.2021.322280.473391 (in Persian). - Bilghani, M., (1979). Diwan Molirldin Bilghani. with correction & extend by Dr. Mohammad Abadi, Tabriz: Institute of Iran History & Culture. (in Persian). - Carboni, S. & Tomoko, M., (1993). Persian Tiles. Tr. Mahnaz Shayestefar, Tehran: Institute of Islamic Art Research. (in Persian). - Dameshghi ibn Kasir, E. O., (1978). Albaladie & Alnahlie. Second Volume, By Ali Shiri, Beirut: Darlhiya altras. (in Arabic). - Donalson, M. D., (1935). “Significant Mihrabs in the Haram at Mashhad”. Ars Islamicia, II (1): 118-134. - Etemad Al Saltaneh, M., (1988). Meratol Albuldan. First Volume, Tehran: University of Tehran. (in Persian). - Esfahani, K. E., (1969). Diwan Kamalodine Esfahani. by Hosein Bahroulolumi, Tehran: Dehkhoda Bookstore. (in Persian). - Ferdowsi, A., (1960). Ferdowsi Shahnameh. under supervision of Berthels, E. E, Moscow: Science Academy of the Soviet Union (in Persian). - Fazli, Gh., (2015). “Investigation report in underground structure of Tafresh”. Markazi Province Cultural Heritage Archive, Unpublished. (in Persian). - Feiz, A., (1970). The Treasure of Qom Works. First Volume, Qom: publication of strong seal. (in Persian). - Ghaeini, F., (2004). Abgineh Museum and Iran Pottery. Tehran: Head Office of Cultural Education, Publication & production. (in Persian). - Gouchani, A., (1992). The Persian Poems on the Tiles of Takht-e Soleyman. Tehran: The Institute of University Publication. (in Persian). - Gouchani, A., (1986). “The Persian Poems on Tiles of Dr. Moghadam Collection”. Archaeology and history, 1 (1): 76-87. (in Persian). - Hoseini, H., (2021). “Introduction on Cognition and of Floral Motifs Ilkhanid octagonal Luster Tiles Based on Examples in Qom Holy Shrine Museum”. Honar-ha-ye Ziba Journal, 26 (3): 27-37. https://doi.org/10.22059/jfava.2021.288301.666311 (in Persian). - Ibn Jouzi, A. A., (1991). Almontazem. by: Mohammad Abdulghader Ata & Mostafa Abdulghader Ata, Beirut: Dar Alktob Alelmieh. [in Arabic]. - Kashani, A., (2006). “Araies Aljavaher and Nafayes Al atayeb”. by endeavor of Iraje Afshar, Tehran: Almaei. (in Persian). - Kiyani, M., Karimi, F. & Gouchani, A., (1985). Introduction on tilework in Iran. Tehran: Reza Abbasi Museum. - Lashkari, A., Sharifiniya, A. & Mohajervatan, S., (2015). “A Study of Luster Tile Designs from Aveh in Ilkhanid Period”. Negareh Journal, 32: 38–54. https://negareh.shahed.ac.ir/article_199.html?lang=fa (in Persian). - Mustofi, H., (1957). NezhatAlghlub. by: Mohammad Dabir Siyaghi, Tehran. (in Persian). - Mason, R., (2004). Shine Like the Sun: Luster-Painted and associated pottery from the Medieval Middle East. Canada: Mazda Publishers in association with the Royal Ontario Museum. - Matin, M., (2008). “The Oldest document in Nanotechnology is not the book of Araies Aljavaher and Nafayes Al atayeb”. The first conference on Iran Indigenous Technologies, Tehran: Iranian Association of Indigenous Technologies, Sharif University of Technology. (in Persian). - Mirshafiei, M. & Mohammadzadeh, M., (2015). “Persian Luster Glaze making based on Javaher Name-ye-Nezami”. Journal of Fine Arts: Visual Arts, 20(1): 59-66. https://doi.org/10.22059/jfava.2015.55445 - Molawi, M. J. M., (1997). Koliat Shamse Tabrizi. with Molawi life description by Badie Olzaman Frouzanfar, Tehran: AmirKabir. - Mohammadzadeh M. & Mirshafiei, S. M., (2015). “Persian Glaze making based on Javaher Name-ye-Nezami”. Honar-ha-ye Ziba Journal, 20: 59-66. (in Persian). - Mousavi Haji, S. R. & Nikbar, M., (2014). Functional Arts of the Islamic Period. Tehran: Samt. (in Persian). - Mousavinia, M., (2020). “Second Season Excavation Report in Underground structure of Tafresh”. Markazi Province Cultural Heritage Archive (Unpublished), (in Persian). - Mustofi, H., (1957). NezhatAlghlub. by: Mohammad Dabir Siyaghi, Tehran. (in Persian). - Nafisi, S., (1955). Poems of Abul Saeed Abul Khair. Tehran: Shams Library. (in Persian). - Nezami, M. Y., (1934). Khosruo & Shirin. with extend by Vahid Dastgerdi, Tehran: Armaghan. (in Persian). - Nikkhah, H., Khazaei, M., Hatam, Gh. & Neyestani, J., (2011). “Reflection of Formation two social phenomenon on Seljuq Lusters period: he appearance of middle class and popular art at this time”. Journal of Historical-Cultural Investigation, (3) 9: 125-107. https://www.chistorys.ir/article_204987.html (in Persian). - Pradell, T., Molera, J., Smith, A.D. & Tite, M.S., (2008). “The Invention of Luster: Iraq 9th and 10th centuries AD”. Journal of Archaeological Science, 35: 1201-1215. https://doi.org/10.1016/j.jas.2007.08.016 - Porter, V., (2004). Islamic Tiles. tr. Mahnaze Shayestefar, Tehran: Institute of Islamic Art Research. (in Persian). - Rouhfar, Z., (2009). “Investigation on Making Luster Glaze in Iran: with Emphasis on Abulghasem kashani Treatise in 7-8 HA”. P. HD Thesis in Tehran: University of Tarbiat Modares, (Unpublished), (in Persian). - Sadat Mousavi, A. & ChitSazyan, A. H., (2014). “Like a Door Open to Heaven: Tile Work of Ali ibn Jafar Mausoleum”. Proceedings of the First International Symposium on Mausoleums (Imamzadegan), Tehran: endowment & Charity. (in Persian). - Salehi Kakhki, A., Emami, S. M. A. & Aslani, A., (2010). “Technology of Tokhmeh Gozari Stucco Mosaic in Safavid Architectural Ornaments”. Historical Research Journal of Faculty of Literature and Humanities, University of Isfahan, 2 (6): 63-80. https://jhr.ui.ac.ir/article_16515.html (in Persian). - Sedighian, H. & Hajnaseri, P., (2016). “The Lustre Ware during the Middle Islamic Period and its Production Centers in Iran”. Islamic Archaeological Studies, 1(1): 37-48. https://doi.org/10.22080/jiar.2020.3088 (in Persian). - TalebPour, F., (1999). “Investigation on tiles motifs of AbaghaKhan palace in Takht-e Soleyman”. Negareh Journal, 8 (9): 19-29. https://www.magiran.com/p794620 (in Persian). - Watson, O., (1975). “Masjid-e Ali, Quhrud: An Architectural and Epigraphic Survey”. Iran, 13: 59-82. https://doi.org/10.2307/4300526 - Watson, O., (2011). Persian Lustre Ware. Tr. Shokouh Zakeri, Tehran: Soroush. (in Persian). - Wilber, D., (1939). “The development of Mosaic Faiënce in Islamic Architecture in Iran”. Ars Islamica, 6(1): 16-47. - https://exchange.umma.umich.edu/resources/11071/view - https://www.christies.com/lot/a-kashan-lustre-cobalt-and-turquoise-blue-pottery-5422355/?intObjectID=5422355&lid=1 - http://museums.bristol.gov.uk/details.php?irn=103264 - https://www.rm-auctions.com/en/taxidermy-european-african-and-islamic-arts/4052-two-kashan-star-shaped-luster-glaze-tiles-central-persia-13-14th-c - https://www.roseberys.co.uk/a0480-lot-497925?el=497925&lo=&pp=96 - https://www.roseberys.co.uk/a0480-lot-497999?el=497999&lo=&pp=96 - https://www.google.com/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fwww.christies.com%2Fen%2Flot%2Flot5125902&psig=AOvVaw1hMPwinjb_apzuuDeal8PP&ust=1691220514265000&source=images&cd=vfe&opi=89978449&ved=0CBMQjhxqFwoTCMjW98O9woADFQAAAAAdAAAAABAS - https://www.christies.com/lot/a-kashan-lustre-cobalt-and-turquoise-blue-pottery-5422355/?intObjectID=5422355&lid=1 - https://www.christies.com/lot/a-kashan-two-colour-lustre-and-cobalt-blue-pottery-5422358/?intObjectID=5422358&lid=1 - https://images.museumwnf.org/zoom/objects/isl/it/1/30/1.jpg - https://www.christies.com/lot/three-kashan-lustre-tiles-iran-late-13th-5360428/?intObjectID=5360428&lid=1 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 123 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 64 |
||