همگرایی حکمت علوی و دانش پزشکی و روانشناسی در ارتقای مهارت کنترل خشم (بازخوانی آموزه‌های نهج‌البلاغه و دستاوردهای علمی به مقوله خشم: رویکردی میان‌رشته‌ای)

نسیمی, سیدعقیل; کرامتی, معصومه

doi:10.22084/nahj.2025.30852.3184

اخذ مجوز راه اندازی 5 عنوان نشریه ی جدید از وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری

تعداد نشریات	22
تعداد شماره‌ها	536
تعداد مقالات	5,580
تعداد مشاهده مقاله	10,784,793
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	7,153,544

	همگرایی حکمت علوی و دانش پزشکی و روانشناسی در ارتقای مهارت کنترل خشم (بازخوانی آموزه‌های نهج‌البلاغه و دستاوردهای علمی به مقوله خشم: رویکردی میان‌رشته‌ای)
فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه
مقاله 6، دوره 13، شماره 49، خرداد 1404، صفحه 143-166 اصل مقاله (1.63 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22084/nahj.2025.30852.3184
نویسندگان
سیدعقیل نسیمی^* ¹؛ معصومه کرامتی²
¹استادیار، گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
²استادیار، گروه معارف و عمومی، مجتمع آموزش‌عالی فنی مهندسی اسفراین، خراسان‌شمالی، ایران
چکیده
خشم، بعنوان یکی از احساسات طبیعی در پاسخ به ناملایمات، بی‌عدالتی‌ها، تهدیدات و ... بروز می‌کند که مواجهه نادرست و عدم‌کنترل صحیح آن می‌تواند منجر به رفتارهای غیرموثر، آسیب‌رسان و حتی مشکلات جسمی و روانی گردد. آموزش مهارت‌های زندگی از جمله روش‌هایی است که برای دستیابی به زندگی منطقی، سالم، هدفمند، انعطاف‌پذیر، رفتارهای سازگارانه و مثبت پیشنهاد می‌شود. پژوهش حاضر با رویکردی میان‌رشته‌ای، با استفاده از روش تحلیل متنی به شناسایی و تبیین آموزه‌های نهج‌البلاغه در زمینه کنترل‌خشم و یافته‌های علمی در این زمینه و بررسی چگونگی کاربرد این آموزه‌ها در زندگی معاصر می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد که آموزه‌های نهج‌البلاغه در بسیاری از موارد با سازوکارهای شناخته‌شده روان‌شناختی و پزشکی هم‌پوشانی دارند و می‌تواند مبنایی برای طراحی الگوهای کاربردی مدیریتخشم باشند. بر اساس یافتهها، کظمغیظ، حلم، صفح و احسان چرخه‌ای از پیشگیری اولیه؛ پیشگیری ثانویه و درمان را شامل میشود که با برخی سازوکارهای مطرح در روان‌شناسی و پزشکیِ نوین از جمله تنظیم هیجان، کنترل تکانه، بازسازی شناختی، تاب‌آوری و ترمیم روابط بین‌فردی همسو و هم‌افزا هستند این چرخه، نه صرفاً فضایل و توصیههای اخلاقی، بلکه مراحل مکمل یک فرایند پیشگیرانه، کنترلی و ترمیمی در مدیریتخشم محسوب میشوند. بر این اساس، می‌توان گفت نهج‌البلاغه قرن‌ها پیش راهبردهایی اخلاقی و تربیتی و علمی را طرح کرده که امروزه در قالب مفاهیم علمی جدید قابل تبیین‌اند. این هم‌سویی نشان می‌دهد که متون دینی، علاوهبر کارکرد هدایتی و اخلاقی، ظرفیت آن را دارند که در گفت‌وگو با دانش معاصر به‌عنوان منبعی برای فهم عمیق‌تر و کاربردی‌ترِ مورد بهره‌برداری قرار گیرند.
کلیدواژه‌ها
خشم؛ نهج‌البلاغه؛ پزشکی؛ مهارت کنترل خشم

مراجع
القرآن الکریم. ابن‌حنبل، احمد (بی‌تا). مسند الإمام. أحمد بن حنبل، بیروت: دارالصّادر ابن‌منظور، محمّد بن مکرم (1414). لسان العرب. بیروت: دارصادر. پسندیده، عباس (1384). رضایت از زندگی. قم: دار الحدیث. پیوریفوی، رانو (1370). غلبه بر خشم. ترجمة مهدی قرچه داغی. تهران: اوحدی. التّرمذی، محمّدبن‌عیسی (بی‌تا). السُّنَن. محمّد ناصر الألبانی، ریاض: مکتبة المعارف. تمیمی آمدی، عبدالواحد (1410). غرر الحِکَم و دُرَر الکلم. قم: دفتر تبلیغات. دشتی، محمد (1381). نهج‌البلاغه. قم: مرکز فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین^. دینپرور، سیدجمال‌الدین (1379). *دانشنامه نهجالبلاغه.* تهران: بنیاد نهجالبلاغه. راغباصفهانی، حسینبن محمّد (1412). المفردات فی غریب القرآن. دمشق و بیروت: دارالعلم. رونالد پاترافرون (1378). غلبه بر خشم. ترجمه مهدى مجرّدزاده کرمانى، تهران: مؤسسه فرهنگى راهبین. زین‌الهادی، محمّد (1383). روانشناسی دعوت اسلامی. ترجمة احمد حکیمی. تهران: احسان. صدوق، محمدبن علی (1362). خصال. تصحیح علیاکبر غفاری. قم: جامعه المدرسین. فرانزوی، استفن (1381). روانشناسی اجتماعی. ترجمه مهرداد فیروزبخت، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا. فیضکاشانی، محمّد بن مرتضی (1339). المحجّة ‌البیضاء فی تهذیب الإحیاء. تهران: مکتبة ‌الصّدوق. القاسمیالدّمشقی، محمّد جمال‌الدّین (بی‌تا). موعظة المؤمنین مِن إحیاء ‌علوم‌ الدّین. مصر: المکتبة التّجاریّة الکبری. قدیری، محمدحسین (1397). مدیریتخشم. قم: معرفت قرشیبنایی، علی‌اکبر (1412). *قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه. کریس ال کلینکه (1388). مهارتهای زندگی. ترجمه: شهرام محمدخانی، تهران: انتشارات رسانه تخصصی. کلینی، محمّد بن یعقوب (1388). اصول کافی.* تهران: المکتبة الإسلامیّة. مجلسی،محمدباقر (1403). بحارالانوار. بیروت: دارالحساه التراث العربی. محمدی، سیدکاظم و دشتی، محمد (1369). المعجم المفهرس لالفاظ نهج البلاغه. قم: نشر امام علی(ع). ناصف، منصور علی (1975). التّاج الجامع الأصول فی أحادیث الرّسول. القاهرة: دار الفکر. نراقی،علی محمد (1389). شرح رسالهحقوق. قم: انتشارات مهدی نراقی یارمحمدی، مسیب، قنادی، فاطمه (1399). مهارت تابآوری و ویژگیهای آن از دیدگاه امامعلی(ع) در نهج‌البلاغه. فصلنامه پژوهشنامه نهجالبلاغه، 8(31)، 129-150. Duckworth, A. L., & Steinberg, L. (2015). Unpacking self-control. Child Development Perspectives, 9(1), 32-37. Gross, J. J. (1998). The emerging field of emotion regulation: An integrative review. Review of General Psychology, 2(3), 271-299. Kaplan HI, Sadock BJ. eds. Kaplan and sadock's synopsis of psychiatry: behavioral sciences, clinical psychiatry. Pour Afkari N, translator. Tehran: Shahrab Publication; 1997. [In Persian Kleinke, C. (2010). Life Skills. Translated by: Sh, Mohammadkhani, Tehran: Sepand Honar. (Persian) Kross, E., & Ayduk, Ö. (2011). Self-distancing: Theory, research, and current directions. Advances in Experimental Social Psychology, 44, 1-34. Lazarus, R. S. (1991). Emotion and Adaptation. In Pervin, L. A. (Ed.), Handbook of Personality: Theory and Research (pp. 609-637). Guilford Press. LeDoux, J. (1996). The Emotional Brain: The Mysterious Underpinnings of Emotional Life. Simon & Schuster. Neff, K. D. (2003). The development and validation of a scale to measure self-compassion. Self and Identity, 2(3), 223-250.
آمار تعداد مشاهده مقاله: 296 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 3

سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب

پیوندهای مفید

اخبار و اعلانات

آمار

همگرایی حکمت علوی و دانش پزشکی و روانشناسی در ارتقای مهارت کنترل خشم (بازخوانی آموزه‌های نهج‌البلاغه و دستاوردهای علمی به مقوله خشم: رویکردی میان‌رشته‌ای)