ارزیابی اثر یکسان‌سازی نرخ ارز بر شاخص قیمت کالاهای سرمایه‌ای وارداتی (پدیدۀ عبور نرخ ارز) در ایران

علیخانی, آزاده; طیبی, سید کمیل; دائی کریم زاده, سعید

doi:10.22084/aes.2025.30824.3783

اخذ مجوز راه اندازی 5 عنوان نشریه ی جدید از وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری

تعداد نشریات	22
تعداد شماره‌ها	523
تعداد مقالات	5,427
تعداد مشاهده مقاله	10,623,948
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	7,061,404

	ارزیابی اثر یکسان‌سازی نرخ ارز بر شاخص قیمت کالاهای سرمایه‌ای وارداتی (پدیدۀ عبور نرخ ارز) در ایران
فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران
دوره 14، شماره 56، بهمن 1404، صفحه 9-44 اصل مقاله (2.29 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22084/aes.2025.30824.3783
نویسندگان
آزاده علیخانی¹؛ سید کمیل طیبی^* ²؛ سعید دائی کریم زاده³
¹دانشجوی دکتری علوم اقتصادی، گروه اقتصاد، دانشکدۀ حکمرانی اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
²استاد گروه اقتصاد بین‌الملل، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران (نویسندۀ مسئول).
³دانشیار گروه علوم اقتصادی، دانشکدۀ حکمرانی اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
چکیده
اصلاحات نرخ ارز در کشورهای درحال توسعه غالباً با هدف شناور کردن نرخ ارز به‌منظور یکپارچه‌سازی بازارهای رسمی و موازی ارز خارجی انجام شده‌اند. مطالعۀ حاضر اثرات پویای مرتبط با چنین اصلاحاتی را با تمرکز بر سیاست یکسان‌سازی نرخ ارز و نحوۀ اثرگذاری آن بر شاخص قیمت کالاهای سرمایه‌ای وارداتی در سال‌های 1401-1357 با استفاده از الگوهای پویا مورد ارزیابی قرار داده است. بدین‌منظور، ابتدا در چارچوب الگوی میانگین‌گیری مدل پویا با ضرایب متغیر طی زمان (TVP-DMA) متغیرهای اثرگذار بر شاخص قیمت کالاهای سرمایه‌ای وارداتی شناسایی شده، سپس اثرات تکانۀ یکسان‌سازی نرخ ارز بر شاخص قیمت کالاهای سرمایه‌ای وارداتی با استفاده از الگوی خودرگرسیون برداری با ضرایب متغیر در زمان (TVP-VAR) بررسی شده است. براساس نتایج به‌دست آمده، متغیرهای رشد اقتصادی، شاخص فشار بازار ارز، نسبت وابستگی به واردات، تعرفه تجاری و شاخص یکسان‌سازی نرخ ارز ازجمله مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر شاخص قیمت کالاهای سرمایه‌ای وارداتی در ایران هستند. شاخص قیمت کالاهای سرمایه‌ای به تکانه‌های ناشی از سیاست یکسان‌سازی نرخ ارز واکنش‌های متفاوتی را با توجه به شرایط حاکم‌بر اقتصاد کشور، تجربه کرده است. شدت این اثرپذیری در دوره‌های مختلف متفاوت بوده و افزایش بی‌ثباتی‌های اقتصادی موجب افزایش حساسیت شاخص قیمت کالاهای سرمایه‌ای به تغییرات شاخص یکسان‌سازی نرخ ارز شده است. این اثر به‌ویژه در دهۀ ۱۳۹۰، به‌خصوص در اوایل و اواخر این دهه، زمانی‌که اقتصاد کشور تحت‌تأثیر عوامل بیرونی و شرایط خاص قرار داشته، نمود بیشتری پیدا کرده است. فشارهای وارده بر بخش‌های مختلف اقتصادی در این دوران افزایش یافته و درنتیجه، واکنش شاخص قیمت کالاهای سرمایه‌ای وارداتی به شکاف میان نرخ رسمی و غیررسمی ارز بسیار شدیدتر از سایر دوره‌ها بوده است. این شرایط به‌گونه‌ای پیش‌رفته است که تکانه‌های وارد شده از سوی سیاست یکسان‌سازی نرخ ارز، منجر به افزایش شدید در شاخص قیمت کالاهای سرمایه‌ای وارداتی شده است.
کلیدواژه‌ها
یکسان‌سازی؛ نرخ ارز؛ شاخص قیمت کالاهای سرمایه‌ای وارداتی؛ پدیدۀ عبور نرخ ارز؛ الگوهای پویا

مراجع
- اسکندری‌پور، زهره؛ و اسفندیاری، مرضیه، (1398). «بررسی درجه عبور نرخ ارز بر قیمت واردات در شرایط نااطمینانی محیطی: با تأکید بر تغییرات رژیمی». اقتصاد پولی مالی، 26(18): 292-267. https://doi.org/10.22067/pm.v26i17.72743 - صادقی، مجید؛ توتونچی، جلیل؛ ابطحی، سید یحیی؛ و طباطبائی‌نسب، زهره، (1402). «تحلیل اثرات عبور نرخ ارز با تأکید بر محیط تورمی اقتصاد ایران و رفتار مداخله‌ای بانک مرکزی». دو فصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی، 10(2): 273-296.. https://doi.org/10.22096/esp.2024.532659.1538 - طیبی، سید کمیل؛ و زمانی، زهرا، (1403). «سیاست ارزی در متعادل‌سازی انحراف نرخ ارز در ایران». تحلیل‌ها و اندیشه‌های اقتصادی، 1(1): 110-73. https://doi.org/10.22034/eaai.2024.715202 - عزتی شورگلی، احمد؛ و خداویسی، حسن، (1400). «برآوردی از درجه عبور نرخ ارز به قیمت‌های داخلی در اقتصاد ایران: کاربردی از مدل‌های پارامتر متغیر». پژوهش‌های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، ۲۱ (۱): 62-29. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17356768.1400.21.1.2.0 - ورتابیان‌کاشانی، هادی، (1392). «تحلیل منشأ نوسانات نرخ ارز طی سال های (1391-1389)». سیاست‌های مالی و اقتصادی، 4(1):131-153. http://qjfep.ir/article-1-65-en.html References - Agénor, P. R., (1990). “Parallel currency markets in developing countries: theory, evidence, and policy implications. Evidence, and Policy Implications (December 1990)”. IMF Working Paper, (90/114). https://doi.org/10.5089/9781451943221.001 - Aizenman, J., Cheung, Y. W. & Ito, H., (2015). “International reserves before and after the global crisis: Is there no end to hoarding?”. Journal of International Money and Finance, 52: 102-126. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2014.11.015 - Aron, J. & Elbadawi, I. A., (1992). “Parallel markets, the foreign exchange auction, and exchange rate unification in Zambia”. World Bank Policy Research Working, Paper No. 909: 1–122). https://documents.worldbank.org/curated/en/247631468781166139/pdf/multi0page.pdf - Bailliu, J. & Fujii, E., (2004). “Exchange Rate Pass-Through and the Inflation Environment in Industrialized Countries: An Empirical Investigation”. Bank of Canada Working, Paper No. 2004-21. https://doi.org/10.2139/ssrn.560762 - Barattieri, A., Cacciatore, M. & Ghironi, F., (2020). “Protectionism and the Business Cycle”. Journal of International Economics, 124: 103308. https://doi.org/10.1016/j.jinteco.2020.103417 - BIS., (2016). “Exchange Rate Pass‑Through: What has changed since the crisis?”. BIS Working, Paper No. 583. - Blejer, M., (1978). “Black Market Exchange Rate Expectations and the Domestic Demand for Money: Some Empirical Results”. Journal of Monetary Economics, 4(4): 767-774. https://doi.org/10.1016/0304-3932(78)90028-4 - Boer, L. & Rieth, M., (2024). “The Macroeconomic Consequences of Import Tariffs and Trade Policy Uncertainty”. IMF working, paper No. 2024-013: 1-76, International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9798400265143.001 - Brun-Aguerre, R., Fuertes, A. M. & Greenwood-Nimmo, M., (2017). “Heads I win; tails you lose: asymmetry in exchange rate pass-through into import prices”. Journal of the Royal Statistical Society Series A: Statistics in Society, 180(2): 587-612. https://doi.org/10.1111/rssa.12213 - Brun-Aguerre, R., Fuertes, A.-M. & Phylaktis, K., (2012). “Country and time variation in import pass-through: macro versus micro factors”. J. Int. Mon. Finan., 31: 818–844. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2012.01.009 - Calvo, G. A. & Reinhart, C. M., (2002). “Fear of Floating”. The Quarterly Journal of Economics, 117(2): 379–408. https://doi.org/10.1162/003355302753650292 - Dahem, A., Skander, S. & Siala Guermazi, F., (2017). Time Varying VAR Analysis for Disaggregated Exchange Rate Pass‑through in Tunisia (MPRA Paper No. 79759, pp. 1–23). University Library of Munich - De Macedo, J. B., (1984). “Currency inconvertibility, portfolio balance and relative prices”. In: Dynamic Modelling and Control of National Economies 1983 (pp. 401-408). Pergamon. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-030557-8.50062-X - Degefa, D., (2001). The parallel foreign exchange market and macroeconomic performance in Ethiopia (AERC Research Paper No. 107, pp. 1–51). African Economic Research Consortium. https://aercafrica.org/old-website/wp-content/uploads/2018/07/RP107.pdf - Dornbusch, R., Dantas, D. V., Pechman, C., de Rezende Rocha, R. & Simōes, D. (1983). “The black market for dollars in Brazil”. The Quarterly Journal of Economics, 98(1): 25-40. https://doi.org/10.2307/1885565 - Elbadawi, I., (1992). “Macroeconomic Management and the Black Market for Foreign Exchange in Sudan”. Policy Research, Working Paper, No. 859. World Bank, Washington, D.C. USA. - Estevão, M., Geiger, M., Carey, K. & Nguyen, H., (2021). What countries need to consider when dual exchange rates are a problem. The World Bank. https://blogs.worldbank.org/voices/what-countries-need-consider-when-dual-exchange-rates-are-problem. - Federal Reserve, (2005). Exchange Rate Pass‑Through to U.S. Import Prices (IFDP 833). - Friedman, M. & Schwartz, A. J., (1982). Monetary Trends in the United States and the United Kingdom. University of Chicago Press. https://doi.org/10.7208/chicago/9780226264257.001.0001 - Ghosh, A., (2013). “Exchange rate pass through, macro fundamentals and regime choice in Latin America”. Journal of Macroeconomics, 35: 163-171. https://doi.org/10.1016/j.jmacro.2012.09.001 - Ghosh, A. & Rajan, R., (2009). “What is the extent of exchange rate pass-through in Singapore? Has it changed over time?”. Journal of the Asia Pacific Economy, vol. 14: 61-72. https://doi.org/10.1080/13547860802661561 - Girton, L. & Roper, D., (1977). “A monetary model of exchange market pressure applied to the postwar Canadian experience”. American Economic Review, 67(4): 537–548. - Goldberg, L. S. & Knetter, M. M., (2003). “Exchange rate pass-through into import prices: A macro or micro phenomenon?”. Review of Economics and Statistics, 85(4): 848–860. - Ha, J., Stocker, M. M. & Yilmazkuday, H., (2020). “Inflation and exchange rate pass‑through”. Journal of International Money and Finance, 105: 102187. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2020.102187 - International Monetary Fund., (2009). Export and Import Price Index Manual – Theory and Practice. Washington, DC: IMF. - International Monetary Fund., (2023). World Economic Outlook. Countering the Cost-of-Living Crisis. https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2023/10/world-economic-outlook-october-2023 - Itsukhoki, O. & Ribakova, E., (2024). “The economics of sanctions: From theory into practice”. Brookings Papers on Economic Activity, 425: 425–470. https://doi.org/10.1353/eca.2024.a964374 - Ize, A. & Levy-Yeyati, E. (2003). Financial dollarization. Journal of International Economics, 59(2): 323–347. https://doi.org/10.1016/S0022-1996(02)00017-X - Jimborean, R., (2013). “The exchange rate pass-through in the new EU member states”. Economic Systems, 37: 302-329. https://doi.org/10.1016/j.ecosys.2012.08.006 - Katseli, L., (1988). “On the Effectiveness of Discrete Devaluation in Balance of Payments Adjustment”. In: Misalignment of Exchange Rates: Effects on Trade and Industry (pp. 195-214). University of Chicago Press. - Koop, G. & Korobilis, D., (2012). “Forecasting Inflation Using Dynamic Model Averaging”. International Economic Review, 53: 867-886. https://doi.org/10.1111/j.1468-2354.2012.00704.x - Lafrance, R. & Schembri, L., (2000). Exchange rate uncertainty, investment and productivity. Bank of Canada Review. - Li, J. & Jiang, Y., (2022). “Recent Advances of Dynamic Model Averaging Theory and Its Application in Econometrics: Journal of Financial Risk Management, 11(4): 740-756.‏ https://doi.org/10.4236/jfrm.2022.114036 - McKenzie, G., (1969). “International Monetary Reform and the “Crawling Peg” Reply”. Federal Reserve Bank of St. Louis Review (July): 26-31. https://doi.org/10.20955/r.51.15-23.jae - Montiel, P. J. & Hinkle, L. E., (1999). Exchange rate misalignment: Concepts and measurement for developing countries (pp. 219-263). World Bank Research Publication, Oxford: Oxford University Press. - Montiel, P. J. & Reinhart, C. M. (1999). “The dynamics of capital movements to emerging economies during the 1990s”. In: S. Griffith-Jones, M. Ffrench-Davis, & J. A. Ocampo (Eds.), Capital Flows and Financial Crises (pp. 3–28). Palgrave Macmillan. - Nowak, M. (1984). “Quantitative Controls and Unofficial Market in Foreign Exchange, A Theoretical Framework”. IMF Staff Papers, 31(2): 404-431. https://doi.org/10.2307/3866798 - Obstfeld, M. & Rogoff, K., (1996). Foundations of International Macroeconomics. MIT Press. - OECD., (2011). “To What Extent Do Exchange Rates and Their Volatility Affect Trade?”. Trade Policy, Working Paper No. 119. - Oniyide, O. S., Ifionu, E. P. & Omojefe, G. O., (2024). “Unification of foreign exchange markets and economic growth”. International Journal on Economics, Finance and Sustainable Development (IJEFSD), 6(1): 1-15. https://doi.org/10.31149/ijefsd.v6i1.5194 - Oyetayo, O. J., Olaifa, F. G. & Olubiyi, E. A., (2024). “Analysis of Trade Effects of Parallel Exchange Rate in Nigeria”. Asian Journal of Economics, Business and Accounting, 24(6): 4-25. https://doi.org/10.9734/ajeba/2024/v24i61339 - Ozili, P. K., (2024). “Exchange rate unification in Nigeria: Benefits and implications”. In: Recent Developments in Financial Management and Economics (pp. 115-123). IGI Global.‏ https://doi.org/10.4018/979-8-3693-2683-1.ch007 - Pontines, V. & Siregar, R. Y., (2019). “Fundamental pitfalls of exchange market pressure-based approaches to identification of currency crises”. International Review of Economics & Finance, 17(3): 345–365. https://doi.org/10.1016/j.iref.2006.10.001 - Primiceri, G., (2005). “Time varying structural vector auto regressions and monetary policy.” The Review of Economic Studies, 72(3): 821-852. https://doi.org/10.1111/j.1467-937X.2005.00353.x - Reed, K., (2016). “Impact of the strengthening dollar on U.S. import prices in 2015”. Beyond the Numbers: Global Economy, 5 (12): 1–9. U.S. Bureau of Labor Statistics. https://www.bls.gov/opub/btn/volume-5/impact-of-the-strengthening-dollar-on-us-import-prices-in-2015.htm - Reinhart, C. M. & Rogoff, K. S., (2004). “The Modern History of Exchange Rate Arrangements: A Reinterpretation”. Quarterly Journal of Economics, 119(1):1–48. https://doi.org/10.1162/003355304772839515 - Sheferaw, H. E. & Sitotaw, K. W., (2023). “Empirical investigation of exchange rate transmission into general inflation level in Ethiopia–SVAR approach”. Cogent Business & Management, 10(2): 2243662. https://doi.org/10.1080/23311975.2023.2243662 - Siddiki, J., (2000), “Black market exchange rates in India: an empirical Analysis”. Empirical Economics, 25(2): 297-313. https://doi.org/10.1007/s001810000020 - Steel, D. & King, A., (2004). “Exchange rate pass-through: The role of regime changes”. International Review of Applied Economics, 18: 301-322. https://doi.org/10.1080/0269217042000227114 - Travaglini, G., (2012). “Imported capital goods and economic performance in developing countries: Evidence from sub-Saharan Africa”. Applied Economics Letters, 19(7): 663–667. https://doi.org/10.1080/13504851.2011.591727 - World Bank., (2023). The Parallel Exchange Rate Problem. The World Bank's Approach to Helping People in Developing Countries. https://blogs.worldbank.org/en/voices/parallel-exchange-rate-problem-world-banks-approach-helping-people-developing-countries.
آمار تعداد مشاهده مقاله: 493 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 35

سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب

پیوندهای مفید

اخبار و اعلانات

آمار

ارزیابی اثر یکسان‌سازی نرخ ارز بر شاخص قیمت کالاهای سرمایه‌ای وارداتی (پدیدۀ عبور نرخ ارز) در ایران