| تعداد نشریات | 22 |
| تعداد شمارهها | 536 |
| تعداد مقالات | 5,580 |
| تعداد مشاهده مقاله | 10,783,429 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,152,851 |
مقایسۀ تاریخیِ دگرگونی ساختاری نگارههای شاهنامۀ بایسنغری و تهماسبی | ||
| پژوهش های باستان شناسی ایران | ||
| مقاله 10، دوره 16، شماره 48، خرداد 1405، صفحه 301-329 اصل مقاله (1.93 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22084/nb.2025.29606.2691 | ||
| نویسندگان | ||
| غلامرضا شاملو1؛ داود میرزایی* 2؛ علی سلمانی3 | ||
| 1گروه گرافیک، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران. | ||
| 2گروه فلسفۀ هنر، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران (نویسندۀ مسئول). | ||
| 3گروه فلسفۀ هنر، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| بیتردید شاهنامۀ بایسنغری از دورۀ تیموری و شاهنامۀ تهماسبی از دورۀ صفوی دو شاهکار بیبدیل فرهنگ و هنر ایرانزمین هستند. نگارههای این دو نسخه (که چندین نگارۀ مشترک در آنها وجود دارد) همواره از وجوه مختلف، موردتوجه بسیاری از پژوهندگان هنری بوده است. یکی از رویکردهایی که میتواند کمک شایانی به فهم ارزشهای بینظیر این نگارهها کند، تحلیل فرمی این نگارههاست، ولی نه تحلیل فرمی صِرف، بلکه از معبر گذر تاریخی از دورۀ تیموری به صفوی؛ چراکه مدعا بر این است با چنین تحلیل خاصی، تغییر ذوق هنری این دو دورۀ تاریخی مکشوف خواهد شد. با ایناوصاف، این پژوهش بر آن بوده تا با نشاندادن خلئی نظری در بدنۀ نظریههای فرمالیستی قرن 20م. و لذا با خوانشی خاص از این نظریه، یعنی دخالت دادن عنصر «درونمایۀ کلی» آثار، (بدون کمترین توجه به محتوا و موضوع) در تحلیل عناصری چون، خط، رنگ و ترکیببندی، میزان همسویی عناصر فرمی دو نگارۀ مشترک از این دو نسخه، یعنی «دیدار اردشیر و گلنار» و «خوان اول اسفندیار» با درونمایۀ کلیِ، بهترتیب، «عاشقانه» و «حماسی» را بررسی کند تا به این دو پرسش پاسخ دهد: 1) کدامیک از این نگارهها توانستهاند بهمدد همسو ساختن اجزای فرمی خود با درونمایۀ کلیشان، بهتر از عهدۀ برانگیزش عاطفۀ زیباشناختی متناسب با آن برآیند؟ 2) چگونه میتوان نتیجه گرفت که یکی از این دو دورۀ تاریخی (یا حتی هر دو) با همسو ساختن عناصر فرمی با درونمایۀ کلی خود، این هدف برانگیزش عاطفۀ زیباشناختی را بهتر محقق ساخته است؟ از نتایج پژوهش برمیآید که نسخۀ تهماسبی در این همسویی فرم با درونمایه موفقتر از نسخۀ بایسنغری بوده است و بهنظر میرسد که با تعمیم این نتیجه بر سایر نگارههای این دو نسخه، میتوان مدعی شد که دورۀ صفوی بهتر از دورۀ تیموری توانسته است از عهدۀ این مهم برآید و عاطفۀ زیباشناختی متناسبی با درونمایۀ آثار ایجاد کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فرم؛ فرمالیسم؛ درونمایۀ کلی؛ شاهنامۀ بایسنغری؛ شاهنامۀ تهماسبی | ||
| مراجع | ||
|
- اکبری حبیبآبادی، زهرا، (1392). «بررسی فرمالیستی و تطبیقی نقوش هندسی مکتب دوم تبریز (با نظر به شاهنامه تهماسبی) و مسجد گوهرشاد». پایانا نامۀ کارشناسیارشد دانشگاه هنر اصفهان، (منتشر نشده). - بافقی، وحشی، (1388). دیوان وحشی بافقی. ویراستۀ حسین آذران (نخعی)، چاپ دهم، تهران: انتشارات امیرکبیر. - پاکباز، رویین، (1383). نقاشی ایرانی: از دیرباز تا امروز. چاپ سوم، تهران: انتشارات زرین و سیمین. - پاکباز، رویین، (1397). دایرةالمعارف هنر. ویراست جدید، تهران: فرهنگ معاصر. - تاتارکیویچ، ووادیسواف، (1400). تاریخ مفاهیم بنیادین زیباییشناسی. ترجمۀ حمیدرضا بسحاق، چاپ دوم، تهران: نشر گیلگمش. - تاتارکیویچ، ووادیسواف، (1402). تاریخ زیباشناسی. ترجمۀ سیدجواد فندرسکی، چاپ دوم، تهران: نشر علم. - جامی، نورالدین عبدالرحمن، (بیتا). دیوان کامل جامی. ویراستۀ هاشم رضی، چاپخانۀ پیروز. - جُوانِلی، الساندرو، (1398). متفکران بزرگ زیباییشناسی. بهکوشش و ویرایش: امیر مازیار، تهران: نشر لگا. - دیکشنری آکسفورد. به نشانی: https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ - شاهنامۀ شاه تهماسبی. (1392). تهران: انتشارات فرهنگستان هنر. - شاهنامۀ بایسنغری. (1350). تهران: بهکوشش شورای مرکزی جشن شاهنشاهی ایران. - شایسته، علینقی، (1387). «نقد فرمالیستی نقاشیهای قاجار (سدههای دوازدهم تا سیزدهم هجری قمری)». نشریۀ نقشمایه، 1 (1): 37-50. - کالینسون، دایانه، (1388). تجربۀ زیباشناختی. ترجمه: فریده فرنودفر، چاپ دوم، تهران: نشر فرهنگستان هنر. - کانت، ایمانوئل، (1388). نقد قوۀ حکم. ترجمۀ عبدالکریم رشیدیان، چاپ پنجم، تهران: نشر نی. - کریمی، سمیه، (1395). «مطالعۀ فرمالیستی آثار دو نگارگر معاصر (محمود فرشچیان مجید مهرگان) و مقایسۀ آن با نگارههای شاهنامۀ بایسنغری». پایاننامۀ کارشناسیارشد، اصفهان: دانشگاه هنر اصفهان (منتشر نشده). - گری، بازیل، (1369). نقاشی ایرانی. ترجمۀ عربعلی شروه، تهران: انتشارات عصر جدید. - معین، محمد، (1388). فرهنگ معین. دورۀ شش جلدی، تهران: امیرکبیر. - میرصادقی، جمال، (1376). ادبیات داستانی. چاپ سوم، تهران: نشر سخن. - میرصادقی، جمال، (1397). فرهنگ داستاننویسی. تهران: نشر فرهنگ معاصر. - واربرتون، نایجل، (1388). پرسش از هنر. ترجمۀ مرتضی عابدینیفرد، تهران: نشر ققنوس. - Akbari, Z. H., (2013). “A formalist and comparative study of geometric motifs of the second Tabriz school (with reference to the Tahmasbi Shahnameh) and the Goharshad Mosque”. Master’s thesis, Isfahan University of Art. (in Persian). - Bafqi, V., (2009). Divan of Vahshi Bafqi (H. Azaran (Nakhaei), Ed.). (10th ed.). Tehran: Amirkabir Publications. (in Persian). - Bell, C., (1914). Art. Michigan: Stokes, University of Michigan - Carroll, L., (2007). “Kant`s Formalism? Distinguishing between aesthetic Judgment and an overall Response to Art in Critique of Judgment”. Canadian aesthetics Journal, 14: 1-14 - Collinson, D., (2009). Aesthetic experience (F. Farnoudfar, Trans.). (2nd ed.). Tehran: Academy of Arts Publications. (in Persian). - Dewey, J., (1934). Art as Experience. New York: Perigee Books - Giovanelli, A., (2019). Great thinkers of aesthetics (A. Maziar, Ed.). Tehran: Lega Publishing. (in Persian). - Gray, B., (1990). Iranian painting (A. Sharvah, Trans.). Tehran: Asr-e Jadid Publications. (in Persian). - Jami, N. A., (n.d.). The complete Divan of Jami (H. Razi, Ed.). Pirouz Printing House. (in Persian). - Kant, I., (2009). Critique of the power of judgment (A. Rashidian, Trans.). (5th ed.). Tehran: Ney Publishing. (in Persian). - Karimi, S., (2016). “A formalist study of the works of two contemporary painters”. (Mahmoud Farshchian and Majid Mehregan) and their comparison with the paintings of the Baysonqori Shahnameh, Master’s thesis, Isfahan University of Art, Isfahan: Isfahan University of Art. (in Persian). - Mirsadeghi, J., (1997). Fictional literature (3rd ed.). Tehran: Sokhan Publishing. (in Persian). - Mirsadeghi, J., (2018). Dictionary of fiction writing. Tehran: Farhange Moaser Publishers. (in Persian). - Moein, M., (2009). Moein dictionary (6 vols.). Tehran: Amirkabir Publications. (in Persian). - Oxford Learner’s Dictionaries. Retrieved from: https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ - Pakbaz, R., (2004). Iranian painting: From ancient times to today (3rd ed.). Tehran: Zarrin o Simin Publications. (in Persian). - Pakbaz, R., (2018). Encyclopedia of art (New ed.). Tehran: Farhange Moaser Publishers. (in Persian). - Shayesteh, A., (2008). “A formalist critique of Qajar paintings (12th to 13th centuries AH)”. Naqshmayeh Journal, 1(1): 37-50. (in Persian). - Tatarkiewicz, W., (2021). History of the fundamental concepts of aesthetics (H. Boshagh, Trans.). (2nd ed.). Tehran: Gilgamesh Publishing. (in Persian). - Tatarkiewicz, W., (2023). History of aesthetics (S. J. Fenderski, Trans.). (2nd ed.). Tehran: Elm Publishing. (in Persian). - The Baysonqori Shahnameh. (1971). Tehran: Central Council of the Iranian Imperial Celebration. (in Persian). - The Tahmasbi Shahnameh. (2013). Tehran: Academy of Arts Publications. (in Persian). - Warburton, N., (2009). The art question (M. Abedini-Fard, Trans.). Tehran: Qoqnoos Publishing. (in Persian). - Zuchert, R., (2006) “The Purposiveness of Form: A Reading of Kant`s Aesthetic formalism”. Journal of history of philosophy, 44 (4): 599-622. https://doi.org/10.1353/hph.2006.0075 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 277 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 33 |
||