| تعداد نشریات | 22 |
| تعداد شمارهها | 536 |
| تعداد مقالات | 5,580 |
| تعداد مشاهده مقاله | 10,784,791 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,153,541 |
پژوهشی نو در ساختار معماری مسجد قلعهِ جوخواه طبس | ||
| پژوهش های باستان شناسی ایران | ||
| مقاله 8، دوره 16، شماره 48، خرداد 1405، صفحه 235-270 اصل مقاله (1.56 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22084/nb.2023.27592.2570 | ||
| نویسندگان | ||
| سید رسول موسوی حاجی1؛ فخرالدین محمدیان* 2؛ خدیجه شریف کاظمی3؛ بهرام عنانی4 | ||
| 1گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. | ||
| 2گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (نویسندۀ مسئول). | ||
| 3گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا همدان، ایران. | ||
| 4گروه باستانشناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در تاریخ معماری دوران اسلامی، بنای مسجد بهدلیل بهرهمندی از ویژگی مذهبی، یکی از عوامل مهم شکلگیری و گسترش شهر و روستاها بهشمار میرفته است. مسجد قلعه جوخواه یکی از بناهای مهم معماری دوران اسلامیِ روستای جوخواه در نزدیکی شهر طبس بهشمار میرود. در ارتباط با این بنا مطالعات اندکی ازسوی سازمان میراثفرهنگی برای ثبت، تاریخگذاری و توصیف انجامشده، گرچه تاکنون مطالعۀ منسجمی در ارتباط با معماری این بنا صورت نگرفته است. از آنجاکه در هیچیک از منابع و متون دوران اسلامی نیز نامی از این مسجد به میان نیامده، ویژگیهای فرمی، فضایی و ساختار معماری آن برای شناخت این بنا مورد پژوهش قرار گرفته است. این پژوهش بر آن است که با کمک مطالعات میدانی، مطالعۀ عناصر کالبدی بنا و همچنین مقایسۀ نمونههای تطبیقی، به معرفی دقیق فضاهای معماری در مسجد، دورهبندی تاریخی و تحلیل کالبدی عناصر فرمی و فضایی آن بپردازد. روش کار این پژوهش بهصورت توصیفی-تحلیلی انجام پذیرفته است. رویکرد تحقیقی و توصیف آن شامل بررسی و مشاهدۀ میدانی بنای مسجد است. مطالعات تطبیقی این پژوهش برپایۀ منابع کتابخانهای و با کمک تفسیر یافتهها، شاخصهها و اصول معماری بهکار رفته در این بنا مشخص گردید. در فرآیند پژوهش، با تحلیل ویژگیهای طرح و سایر فضاهای آن با دیگر مساجد دورۀ میانی اسلامی، تشابه، تغییر و تحولات ساختار فضایی بهصورت کمّی و کیفی موردتوجه قرار گرفته است. یافتههای پژوهش بیانگر این امر است که این بنا با الگوی مساجد دو ایوانی طی سدههای میانی ساخته شده، سپس در سدههای متأخر با گستردهسازی و افزودن ایوان سوم در یک جبهۀ بنا، تغییراتی در ساختار الگوی اصلی آن بهوجود آمده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مسجد قلعه؛ جوخواه طبس؛ ساختار معماری؛ تاریخگذاری؛ دوران اسلامی | ||
| مراجع | ||
|
- اشپولر، برتولد، (1386). تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی. ترجمۀ مریم احمدی، جلد دوم، چاپ پنجم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. - افشار، ایرج، (1348). تحفة الفقرا. شمارۀ 16: 190-90. - اکبری، پریوش، (1377). «معماری مساجد دورۀ خوارزمشاهی در خراسان». اثر، 30-29: 167-159. - آلن، جیمز، (1383). سفالگری اسلامی. ترجمۀ مهناز شایستهفر، تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی. - امیری، مصیب؛ موسویکوهپر، سید مهدی؛ و خادمیندوشن، فرهنگ، (1390). «طبقهبندی و گونهشناسی سفالهای ساسانی-اسلامی بیشاپور». مطالعات باستانشناسی، 4(1: 5): 32-1. - بابائیندوشن، ناصر، (1386). «گزارش ثبتی مسجد قلعه جوخواه». آرشیو ادارۀ میراثفرهنگی و صنایعدستی گردشگری طبس، یزد (منتشر نشده). - بارتولد، واسیلی ولادیمیروویچ، (1366). ترکستاننامه: ترکستان در عهد هجوم مغول. ترجمۀ کریم کشاورز، تهران: آگاه. - باستانیپاریزی، محمدابراهیم، (1374). تاریخ کرمان. تصحیح و تحشیه: تاریخ وزیری، چاپ چهارم، تهران: انتشارات علمی. - باستانیپاریزی، محمدابراهیم، (1378). سیاست و اقتصاد عصر صفوی. تهران: انتشارات صفی علیشاه. - بلر، شیلا، (1387). معماری ایلخانی در نطنز: مجموعه مزار شیخ عبدالصمد. مترجم: ولیالله کاوسی، تهران: فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران. - بهشتی، سید محمد، (1389). مسجد ایرانی. چاپ اول، تهران: انتشارات روزنه. - پیرنیا، محمدکریم، (1387). سبکشناسی معماری ایرانی. تدوین: غلامحسین معماریان، چاپ ششم، تهران: انتشارات سروش. - چوبک، حمیده، (1391). «سفالینههای دورّ اسلامی شهر کهن جیرفت». مطالعات باستانشناسی، 4 (1: 5): 112-83. - حبیبی، محسن؛ و اهری، زهرا، (1377). «معماری شهری مسجد در مکتب اصفهان- دستور زبان و واژگان». صفه، 8 (26): 37-22. - حجت، عیسی؛ و ملکی، مهدی، (1391). «همگرایی سه گونۀ بنیادین هندسی و پیدایش هندسه مسجد ایرانی». نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، 17 (4): 16-5. - دانشدوست، یعقوب، (1376). طبس شهری که بود (بناهای تاریخی). تهران: سازمان میراثفرهنگی و انتشارات سروش. - دفتری، فرهاد، (1375). تاریخ و عقاید اسماعیلیه. چاپ نخست، تهران: نشر فروزان. - رضائینیا، عباس؛ و لاله، هایده، (1393). «بررسی و تحلیل انتقادی فرضیههای خاستگاه ایوان». مطالعات باستانشناسی، 6 (2): 71-59. - رفیعیسرشکی، بیژن؛ رفیعزاده، ندا؛ و رنجبرکرمانی، علیمحمد، (1382). فرهنگ مهرازی (معماری) ایران. تهران: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن. - زارعی، محمدابراهیم؛ و شریفکاظمی، خدیجه، (1396). «بازشناسی طراحی فضای مسجد دستگردان طبس». مطالعات باستانشناسی، 9 (2): 102-87. - زارعی، محمدابراهیم، (1390). «فریومد و مسجد جامع آن». مطالعات باستانشناسی، 3 (2): 128-93. - زمرشیدی، حسین، (1374). مسجد در معماری ایران. چاپ اول، تهران: انتشارات کیهان. - زمرشیدی، حسین، (1387). تاق و قوس در معماری ایران. چاپ دوم، تهران: انتشارات کیهان. - شفقی، سیروس، (1387). «پیش درآمدی بر شهر اسلامی و افتراق آن با شهر غربی». مجموعه مقالات نخستین همایش آرمان شهر اسلامی، دانشگاه هنر اصفهان. - طریقی، محمد، (1384). هنر و معماری مساجد. بهکوشش: دبیرخانه ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر کانونهای فرهنگی و هنری مساجد، تهران: نشر رسانش. - عنانی، بهرام، (1395). «گزارش بررسی باستانشناسی دهستان منتظریه بخش مرکزی شهرستان طبس». آرشیو ادارۀ کل میراثفرهنگی خراسان جنوبی، (منتشر نشده). - قمی، احمد، (1358). خلاصة التواریخ. چاپ احسان اشراقی، جلد نخست و دوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران. - کیانی، محمدیوسف، (1379). پیشینۀ سفال و سفالگری در ایران. چاپ دوم، تهران: انتشارات نسیم دانش. - کیانی، محمدیوسف، (1391). تاریخ هنر و معماری ایران در دوره اسلامی. تهران: انتشارات سمت. - گدار، آندره، (1377). هنر ایران. ترجمۀ بهروز حبیبی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی. - لبافخانیکی، رجبعلی؛ و صابرمقدم، فرامرز، (1385). مساجد در خراسان (رضوی، شمالی، جنوبی). تهران: سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری. - لسترنج، گای، (1383). جغرافیای تاریخی سرزمینهای شرقی. ترجمۀ محمود عرفان، چاپ سوم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. - لوئیس، برنارد؛ ماسینیون، لویی؛ حمدانی. ع؛ هاجسن، مارشال؛ و فیضی، آصف و ایوانف. (1363). اسماعیلیان. ترجمۀ یعقوب آژند، چاپ نخست، تهران: نشر مولی. - مکگِرگور، کلنل سی. ام.، (1366). شرح سفری به ایالت خراسان. ترجمۀ مجید مهدیزاده، جلد نخست، مشهد: آستان قدس رضوی. - نادری، بقراط، (1359). «مسجد جامع قاین». اثر، 1 (1): 107-103. - هدین، سون، (1353). کویرهای ایران. ترجمۀ پرویز رجبی، تهران: انتشارات توکا. - هیلنبراند، رابرت، (1390). تاریخ ایران کمبریج، دورۀ صفوی (جلد ششم) قسمت سوم. ویراستار: پیتر جکسون و لورنس لاکهارت، مترجم: تیمور قادری، چاپ اول، تهران: مهتاب. - ویلبر. ن.، دونالد، (1365). معماری اسلامی در دورۀ ایلخانان. ترجمۀ عبدالله فریار، چاپ دوم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. - Afshar, I., (1969). The Tohfa Al-foghara. 16: 190-90. - Akbari, P., (1998). “The architecture of the mosques of the Khwarazmshahi period in Khorasan”. Athar, 30-29: 167-159. (in Persian) - Allen, J. W., (1945). Islamic pottery from the beginning of the patriarchal era. Translated by: Mahnaz Shayestehfar. 1th Edition, Tehran: Institute of Islamic Art Studies.(In Persian). - Amiri, M., Mousavi Kohpar, S. M. & Khademi Nadoshan, F., (2011). “Classification and typology of Sasanian-Islamic Bishapur pottery”. Archaeological studies, 4(5): 1-32. (in Persian) - Anani, B., (2015). “Preliminary report on the archeological survey of The central part of Tabas city”. Birjand, Cultural Heritage Organization of South Khorasan, Research Area (Unpublished). (in Persian) - Babaie Nadoshan, N., (2007). “Registration report of Jokhah Castle Mosque”. Tabas Cultural Heritage and Tourism Handicrafts Department Archives, Yazd (Unpublished). (in Persian) - Bartold, V., (1987). Turkestan Nameh: Turkestan during the Mongol invasion. Translated by: Karim Keshavarz, Tehran: Aghaz. (in Persian) - Bastani Parizi, M. E., (1995). History of Kerman, Edition and annotation of Waziri’s History. 4th Edition, Tehran, Elmi Publications. (in Persian) - Bastani-Parizi, M. E., (1999). Politics and Economics of the Safavid Era. Tehran: Safi Alisha Publications. (in Persian) - Beheshti, S. M., (2010). Iranian mosque. 1th edition, Tehran: Rozeneh Publications. (in Persian) - Chobak, H., (2011). “Ceramics of the Islamic period of the ancient city of Jiroft”. Archaeological studies, 5: 112-83. (in Persian) - Daftari, F., (1996). Ismaili History and Beliefs. 1th Edition, Tehran: Forouzan. (in Persian) - Daneshdoost, Y., (1997). Tabas, the city that was (historical monuments). Tehran: Soroush Cultural Heritage and Publications Organization. (in Persian) - Eshpoler, B., (2007). History of Iran in the early Islamic centuries. Translated by: Maryam Ahmadi, second volume, 5th edition, Tehran: Scientific and Cultural Publications. (in Persian) - Godard, A., (1998). Iranian Art. translated by: Behrouz Habibi, Tehran: Shahid Beheshti University Press (in Persian). - Grube, E. J .(1976). Islamic pottery of the Eight to the Fifteenth Century in the Keir Collection. Publishing in London, pp. 113-164. (in Persian) - Habibi, M. & Ahri, Z., (1998). “The urban architecture of the mosque in the school of Isfahan - grammar and vocabulary”. Soffeh, 26: 22-37. (in Persian) - Hedin, S., (1974). Deserts of Iran. translated by: Parviz Rajabi, Tehran: Touka. (in Persian) - Hillenbrand, R., (2001). “History of Iran, Safavid Period, (Cambridge University Research)”. translated by: Yaghoub Azhand, 1th Edition, Tehran: Jami. (in Persian) - Hojjat, I. & Maleki, M., (2011). “Convergence of three fundamental types of geometry and the emergence of Iranian mosque geometry”. Fine arts - architecture and urban planning, 4: 5-16. (in Persian) - Kiani, M. Y., (2000). History of pottery and pottery in Iran. 2th edition, Tehran: Nasim Danesh. (in Persian) - Kiani, M. Y., (2012). History of Iranian Art and Architecture in the Islamic Period. Tehran: Samat. (in Persian) - Labafkhaniki, R. & Sabermaghadam, F., (2006). Mosques in Khorasan (Razavi, North, South). Tehran: Organization of Cultural Heritage. (in Persian) - Lestering, G., (2004). Historical Geography of the Eastern Lands. translated by: Mahmoud Erfan, 3th Edition, Tehran: Scientific and Cultural. (in Persian) - Lewis, B., Massignon, L., Hamdani, A., Hodgson, M., Faizi, A. & Ivanow, (1984). Ismailis. translated by: Yaqub Azhand, 1th Edition, Tehran: Molly. (in Persian) - MacGregor, C., (1987). Description of a trip to Khorasan province. translated by: Majid Mehdizadeh, volume1, Mashhad: Astan Quds Razavi. (in Persian) - Naderi, B., (1980). “Jame Qain Mosque”. Journal of Art, 1: 107-103. (in Persian) - Pirnia, M. K., (2008). Stylistics of Iranian Architecture. edited by Gholam Hossein Memarian, 6th Edition, Tehran: Soroush. (in Persian) - Qeraeti, T., Qeraeti, A. & Niasari, A., (1999). “Recommendations for the design of mosques”. Proceedings of the First International Conference on Mosque Architecture - Future Horizon, Art University: 423-437, Tehran. (in Persian) - Qomi, A., (1979). Summary of History. edited by: Ahsan Eshraqi, Ch. 2, Tehran: University of Tehran. (in Persian) - Rafiei Sareshki, B., Rafizadeh, N. & Ranjbar Kermani, A. M., (2012). Mehrazi Culture (Architecture) of Iran. Tehran: Building and Housing Research Center. (in Persian) - Rezainia, A. & Laleh, H., (2013). “Review and critical analysis of the hypotheses of the origin of Ivan”. Journal of Archaeological Studies, 6(2): 59-71. (in Persian) - Shafaqi, C., (2008). “An introduction to the Islamic city and its difference from the western city”. Proceedings of the first Arman Shahr Islamic Conference, Isfahan Art University. (in Persian) - Sheila, B., (2008). Ilkhanid architecture in Natanz: Sheikh Abdul Samad tomb complex. Translated by: Valiy allah Kavousi, Tehran: Art Academy of the Islamic Republic of Iran. (in Persian) - Watson, O., (1985). Persian Lustrewar. London: Boston. - Wilber, N. D., (1986). Islamic Architecture in the Ilkhanid Period (F. A, Trans., 2nd ed.). Tehran: Elmi Farhangi. (in Persian) - Wilkinson, C. K., (1973). Nishapur Pottery of the Early Islamic Period. the Metropolitan museum of art. (in Persian) - Zarei, M. E., (2011). “Faryomad and its mosque”. Archaeological studies, 3(2): 128-93. (in Persian) - Zarei, M. E. & Sharif Kazemi, K., (2017). “Recognition of the design of the space of Dastgardan mosque in Tabas”. Archeological Studies, 9(2): 102-87. (in Persian) - Zomrashidi, H., (1995). Mosque in Iranian architecture. 1th edition, Tehran: Kayhan. (in Persian) - Zomarshidi, H., (2008). Arches and Arches in Iranian Architecture. Tehran: Urban Development and Improvement Company. (in Persian) - www.googleEarth.com (access date:21/12/2018 -03/09/2020), 13:45Pm. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 579 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 59 |
||